Những biến động gần đây xung quanh Palantir Technologies đã thổi bùng cuộc tranh luận về đạo đức doanh nghiệp, đầu cơ thị trường và vai trò của các mối quan hệ chính trị trong việc định giá cổ phiếu. Sau chiến thắng tổng thống của Donald Trump năm 2024, giá cổ phiếu Palantir tăng vọt lên mức chưa từng có, chủ yếu do kỳ vọng của nhà đầu tư về các hợp đồng béo bở từ chính phủ. Tuy nhiên, đợt tăng này không dựa trên mức tăng trưởng lợi nhuận tương xứng, mà xuất phát từ làn sóng đầu cơ mà nhiều nhà phân tích so sánh với các bong bóng tài chính trước đây.

Bong bóng AI và sự thăng hoa của Palantir

Kể từ khi lĩnh vực tài chính Hoa Kỳ được gỡ bỏ nhiều quy định vào thập niên 1980 và 1990, nền kinh tế đã trải qua nhiều chu kỳ bong bóng đầu cơ. Làn sóng mới nhất tập trung vào trí tuệ nhân tạo, với các công ty như Nvidia, Meta và Google thu hút sự chú ý. Palantir, nổi tiếng với phần mềm phân tích dữ liệu phục vụ chính phủ, cũng bị cuốn vào làn sóng này. Sau chiến thắng của Trump, công ty đã giành gần một tỷ USD hợp đồng chỉ trong hai tháng, bao gồm các dự án giám sát hàng loạt gây tranh cãi. Nhà đầu tư, kỳ vọng vào sự ưu ái chính trị, đã đẩy giá cổ phiếu lên mức phi lý, khiến hệ số P/E đạt con số khổng lồ 454 vào giữa năm 2025.

Lời bảo vệ công khai và hành động bán ra thầm lặng của CEO Alex Karp

Khi sự hoài nghi gia tăng, nhiều nhà đầu tư nổi tiếng bắt đầu bán khống cổ phiếu Palantir, đặt cược vào sự sụt giảm. CEO Alex Karp đã phản ứng mạnh mẽ trên truyền hình, gọi những người chỉ trích là “điên rồ” và kêu gọi nhà đầu tư cá nhân mua thêm cổ phiếu. Ông mô tả Palantir như một doanh nghiệp yêu nước, hỗ trợ quân đội Mỹ và mang lại lợi nhuận vượt trội cho người dân thường. Tuy nhiên, chỉ 16 ngày sau những lời kêu gọi này, Karp và các lãnh đạo cấp cao khác đã bán hơn 200 triệu USD cổ phiếu—riêng Karp bán ra 96 triệu USD. Xu hướng bán ra của nội bộ tiếp tục, với tổng giá trị Karp rút ra đạt 1,9 tỷ USD từ năm 2024 đến đầu 2025.

Quan hệ chính trị và lo ngại đạo đức

Mối quan hệ mật thiết giữa Palantir và chính quyền Trump đã làm dấy lên nghi vấn về sự giao thoa giữa chính trị và hiệu suất thị trường. Các hợp đồng của công ty liên quan đến hoạt động giám sát nhạy cảm và ứng dụng quân sự, bao gồm chuẩn bị cho các cuộc xung đột tiềm tàng với Iran, Nga và Trung Quốc. Các nhà phê bình cho rằng những mối liên hệ này tạo ra sự bất bình đẳng và khuyến khích bong bóng đầu cơ tách rời khỏi hiệu quả kinh doanh thực tế. Sự đối lập giữa lời kêu gọi mua vào của Karp và hành động bán ra khối lượng lớn của chính ông đã làm dấy lên cáo buộc đạo đức giả.

Biểu tượng của rủi ro tài chính hóa

Câu chuyện Palantir là minh họa cho sự mong manh của nền kinh tế tài chính hóa, nơi giá tài sản có thể bị thổi phồng bởi cường điệu, ảnh hưởng chính trị và đà đầu cơ thay vì lợi nhuận bền vững. Dù hợp đồng chính phủ từ lâu đã là nguồn thu chủ lực của Palantir dưới cả hai chính quyền Cộng hòa và Dân chủ, đợt tăng sau 2024 cho thấy sự kiện chính trị có thể bóp méo định giá. Với các nhà đầu tư cá nhân bị cuốn hút bởi lời kêu gọi yêu nước và hứa hẹn làm giàu, việc lãnh đạo nội bộ bán tháo cổ phiếu là lời cảnh báo về nguy cơ chạy theo thị trường bị thổi phồng.

Cuối cùng, tình huống này phản ánh các vấn đề hệ thống rộng hơn: sự dễ bị thao túng của thị trường bởi chính trị, trách nhiệm đạo đức của lãnh đạo doanh nghiệp, và chu kỳ bong bóng lặp lại khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ chịu thiệt. Khi làn sóng AI tiếp tục, câu chuyện của Palantir có thể trở thành lời cảnh báo về giao điểm giữa công nghệ, chính trị và tài chính đầu cơ.