Trong một khoảnh khắc khiến giới quan sát chính trị và các nhà sử học phải kinh ngạc, tân Thủ tướng Canada Mark Carney đã thực hiện một bước đi chưa từng có tiền lệ trong quan hệ giữa quốc gia này và Hoa Kỳ. Đứng trước công chúng, Carney tuyên bố thẳng thắn rằng Canada không còn có thể tin tưởng Mỹ nữa—một lời khẳng định chưa từng được một lãnh đạo của một nền dân chủ đồng minh thân cận đưa ra công khai như vậy. Tuyên bố này đánh dấu sự thay đổi sâu sắc trong mối quan hệ ngoại giao và kinh tế giữa hai nước, vốn đã được vun đắp qua nhiều thế kỷ bằng chiến tranh, hòa bình và thịnh vượng chung.

Mối Quan Hệ Bị Lung Lay

Liên minh Canada–Mỹ từ lâu được coi là một trong những mối quan hệ ổn định nhất trong chính trị toàn cầu, dựa trên đường biên giới dài nhất thế giới không có phòng thủ và sự hội nhập sâu rộng của nền kinh tế. Tuy nhiên, kể từ khi Tổng thống Trump trở lại nắm quyền, những rạn nứt đã ngày càng rõ rệt. Chỉ trong nửa đầu năm 2025, các nhà đầu tư toàn cầu đã rút ròng 22,6 tỷ USD khỏi chứng khoán và trái phiếu Canada—một tốc độ kỷ lục cho thấy niềm tin đang suy giảm. Đây không chỉ là một hiện tượng thống kê; nó phản ánh sự xói mòn hữu hình của niềm tin và sự ổn định, được thúc đẩy bởi những phát ngôn chính trị và chính sách mạnh tay.

Hành động của Trump đã vượt xa những tranh chấp thương mại truyền thống. Ông áp đặt mức thuế 25% đối với tất cả hàng hóa từ Canada, ngoại trừ dầu và năng lượng, vốn chịu mức thuế 10%, theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế. Đáng lo ngại hơn là việc ông nhiều lần công khai đề xuất Canada trở thành tiểu bang thứ 51 của Hoa Kỳ. Ban đầu, các quan chức Canada cho rằng đây chỉ là lời nói đùa, nhưng những phát biểu này đã leo thang thành một câu chuyện liên tục, kèm theo hình ảnh do AI tạo ra và cách gọi các lãnh đạo Canada như thể họ là quan chức cấp dưới.

Từ Ngoại Giao Đến Ép Buộc

Điều khiến giới lãnh đạo Canada thực sự lo ngại là sự chuyển hướng từ đàm phán sang ép buộc. Việc Trump sử dụng khái niệm “sức mạnh kinh tế” là một chiến lược cố ý nhằm áp đặt áp lực tài chính khổng lồ cho đến khi Canada phải nhượng bộ. Cách tiếp cận này khác hẳn với nguyên tắc ngoại giao vốn tìm kiếm sự hiểu biết và thỏa hiệp lẫn nhau. Thay vào đó, nó biến sự phụ thuộc kinh tế thành vũ khí chính trị, biến dòng thương mại trị giá 1,3 nghìn tỷ USD hàng năm thành công cụ để giành ưu thế.

Quy mô hội nhập giữa hai nền kinh tế cho thấy mức độ rủi ro. Thương mại qua hành lang Detroit–Windsor một mình đã bằng toàn bộ thương mại Mỹ–Nhật, cho thấy sự gắn kết sâu sắc giữa hai quốc gia. Lời cảnh báo của Carney rằng sự hội nhập này nay đã “kết thúc” là một dấu hiệu cho thấy không chỉ chính sách bị phá vỡ mà cả niềm tin nền tảng duy trì hợp tác xuyên biên giới suốt hàng thập kỷ.

Tính Toán Chính Trị Của Carney

Chiến dịch tranh cử của Carney tập trung vào việc bảo vệ chủ quyền Canada. Khẩu hiệu “Canada Mạnh Mẽ” của Đảng Tự do trở thành lời kêu gọi chống lại sự lấn át từ Mỹ. Việc ông từ chối gặp Trump cho đến khi có sự tôn trọng chủ quyền là một lập trường nguyên tắc, dù thực tế điều hành đất nước buộc ông phải tiếp xúc. Tại Washington, Carney vận dụng nghệ thuật ngoại giao tinh tế, công nhận trọng tâm kinh tế của Trump để giữ kênh liên lạc mở. Đây không phải là sự nhượng bộ mà là bước đi tính toán nhằm bảo vệ mối quan hệ thương mại nghìn tỷ USD và sinh kế gắn liền với nó.

Khi trở về nước, thông điệp của Carney rõ ràng: thời kỳ hội nhập kinh tế sâu rộng và ổn định với Mỹ đã chấm dứt. Đây là sự rạn nứt dứt khoát, thừa nhận rằng có sự thay đổi căn bản trong cách tính toán của doanh nghiệp, người lao động và các nhà hoạch định chính sách ở cả hai phía biên giới.

Con Đường Phía Trước

Hệ quả của sự thay đổi này là rất lớn. Với Canada, điều đó đồng nghĩa với việc phải tái định hình chiến lược kinh tế, đa dạng hóa đối tác thương mại và củng cố khả năng chống chịu trước sức ép kinh tế từ bên ngoài. Với Mỹ, nó đặt ra câu hỏi về chi phí của việc làm mất lòng một đối tác thương mại hàng đầu và tính bền vững lâu dài của chiến thuật ép buộc kinh tế.

Lập trường của Carney vừa phản ánh thực tế chính trị trước mắt vừa là lời cảnh báo về sự mong manh của niềm tin trong quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động, ngay cả những liên minh bền vững nhất cũng có thể lung lay khi sự tôn trọng nền tảng bị tổn hại. Những năm tới sẽ là phép thử xem liệu Canada và Mỹ có thể xây dựng lại mối quan hệ dựa trên lợi ích chung hay không—hay đây sẽ là khởi đầu của một kỷ nguyên thận trọng hơn trong quan hệ Bắc Mỹ.