Từng được xem là "cá nhà nghèo" gắn liền với những bữa cơm dân dã miền Tây, cá kèo nay đã trở thành đặc sản đắt giá, được săn đón ở khắp các nhà hàng và quán ăn. Sự thay đổi chóng mặt này không chỉ đến từ hương vị đặc trưng mà còn bởi giá trị dinh dưỡng và kinh tế mà loài cá nhỏ bé này mang lại.

Cá kèo (hay cá bống kèo) có thân nhỏ, thon dài khoảng 20–25 cm, da xám ánh vàng, đuôi vàng đậm, rất dễ nhận diện. Loài cá này có khả năng sống ở cả nước mặn, lợ và ngọt, thích nghi tốt với nhiều môi trường. Thịt cá kèo giàu protein nhưng ít chất béo, chứa omega‑3, canxi, phốt pho, sắt và vitamin, được xem là nguồn đạm "lành", tốt cho tim mạch, xương khớp, não bộ và hệ tiêu hóa.

Từ cá bình dân thành "sâm nước"

Trong Đông y, cá kèo có vị ngọt mặn, tính bình, được ví như một loại dược liệu quý. Loài cá này giúp kiện tỳ, hóa đàm, dưỡng can thận, khỏe gân xương, thông huyết mạch, lợi tiểu, an thai và lợi sữa. Nhờ vậy, cá kèo thường được khuyên dùng cho người suy nhược, khí huyết hư, người bệnh lâu ngày, người cao tuổi đau nhức xương khớp và cả phụ nữ mang thai cần nguồn đạm ít béo.

Trước đây, cá kèo rẻ đến mức nhiều nơi dùng làm phân bón hoặc mồi câu. Nhưng hiện nay, khô cá kèo có thể lên tới 600.000–700.000 đồng/kg, cá tươi ở chợ cũng bán 120.000–150.000 đồng/kg. Điều này biến cá kèo thành nguồn thu nhập đáng kể cho người nuôi và người làm cá khô.

Nguồn cá khan hiếm, nuôi quy mô lớn

Do khai thác quá mức, cá kèo tự nhiên ngày càng hiếm. Nhiều hộ dân đã chuyển sang nuôi cá kèo quy mô lớn ở vùng nước lợ, ao, đầm. Ưu thế của cá kèo là dễ nuôi, thích nghi tốt, quay vòng nhanh và tiêu thụ mạnh trong các nhà hàng, quán ăn, du lịch sinh thái miền Tây. Từ con giống, thức ăn, nuôi thương phẩm đến chế biến khô, cá kèo hình thành một chuỗi giá trị bền vững.

Hương vị đặc trưng khó quên

Thịt cá kèo mềm, ngọt, hơi đắng nhẹ ở ruột và mật, tạo nên hương vị rất riêng. Người nội trợ thường chà muối hoặc tro bếp để làm sạch nhớt, giữ nguyên con khi nấu để thịt không bị nát. Nếu không thích vị đắng, cần cẩn thận tránh làm vỡ mật.

Cá kèo có thể chế biến thành nhiều món ngon như cá kèo nướng muối ớt, cá kèo kho tộ, lẩu cá kèo lá giang hay cá kèo chiên giòn. Không chỉ là nguyên liệu của những bữa tiệc, cá kèo còn là món ăn bổ dưỡng, thích hợp cho cả gia đình.

Từ một loài cá gắn với hình ảnh bình dân, cá kèo đã vươn lên thành đặc sản được ví như "sâm nước" của miền Tây. Câu chuyện về hành trình đổi đời của cá kèo chính là minh chứng cho giá trị ẩm thực và kinh tế mà nhiều người từng bỏ qua.