Não mô cầu – căn bệnh tưởng xa lạ nhưng lại rình rập ngay trong đời sống hàng ngày – đang trở thành mối đe dọa âm thầm đối với nhóm tuổi thanh thiếu niên. Điều đáng sợ là chỉ cần 24 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh có thể mất mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Mỹ, thanh thiếu niên nằm trong nhóm có nguy cơ mắc não mô cầu cao nhất, chỉ sau trẻ dưới 1 tuổi và người trên 65 tuổi. Một phân tích từ Thư viện Y khoa Mỹ cho thấy, trong 184 ca được báo cáo từ năm 2011-2023, có tới 34,2% là người từ 13-19 tuổi.

Tại Việt Nam, từ cuối năm 2024 đến nay, đã ghi nhận 85 ca mắc, trong đó 2 ca tử vong là thanh niên 24 tuổi ở Bắc Ninh và bé trai 3 tuổi ở TP.HCM. Nhiều trường hợp khác phải điều trị tích cực do biến chứng nặng, như bé trai 14 tuổi ở Đắk Lắk bị sốc nhiễm trùng huyết, hoại tử chi và suy đa cơ quan.

Vì sao thanh thiếu niên dễ mắc não mô cầu?

Não mô cầu lây qua đường hô hấp, có thể truyền từ người mang vi khuẩn sang người khỏe mạnh thông qua ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân. Điều nguy hiểm là cứ 5 thanh thiếu niên thì có 1 người mang mầm bệnh nhưng không hề biết.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Quảng (Hệ thống Tiêm chủng VNVC), lối sống của thanh thiếu niên khiến họ dễ bị tấn công bởi loại vi khuẩn này: thường xuyên sinh hoạt ở nơi đông người, du lịch, di chuyển nhiều; có các hành vi thân mật như ôm, hôn, quan hệ tình dục; ăn uống thất thường, thức khuya, hút thuốc, uống rượu bia… Tất cả làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho não mô cầu phát triển.

Một nguyên nhân khác là sự chủ quan của phụ huynh. Nhiều cha mẹ nghĩ con ở tuổi vị thành niên khỏe mạnh thì không cần tiêm phòng não mô cầu, hoặc chỉ chú trọng các vắc-xin có trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Điều này tạo ra "khoảng trống vắc-xin" ở nhóm tuổi thanh thiếu niên.

Triệu chứng nguy hiểm nhưng dễ nhầm lẫn

Não mô cầu giai đoạn đầu có biểu hiện giống cúm: sốt, đau đầu, mệt mỏi. Điều này dễ khiến người bệnh nhập viện muộn. Sau 9-12 giờ, bệnh có thể tiến triển nhanh với các dấu hiệu buồn ngủ, khó thở, tiêu chảy, cứng cổ, phát ban và sợ ánh sáng.

Nếu không may mắc hai thể phổ biến là viêm màng não và nhiễm trùng huyết, bệnh nhân có thể tử vong chỉ trong 24 giờ. Ngay cả khi sống sót, từ 10-20% sẽ gặp di chứng nặng như cắt cụt chi, điếc, liệt, rối loạn ngôn ngữ hoặc chậm phát triển tinh thần.

Tác động của bệnh không chỉ ở sức khỏe mà còn ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống, kết quả học tập và công việc. Một nghiên cứu tại Anh cho thấy, 58% thanh thiếu niên mắc bệnh phải sống chung với các vấn đề như sẹo da, chóng mặt, hạn chế vận động.

Chi phí điều trị cũng là gánh nặng lớn. Tại Việt Nam, một ca điều trị não mô cầu có thể tiêu tốn hơn 80% tổng chi tiêu hàng tháng của gia đình.

Vắc-xin – chìa khóa phòng bệnh hiệu quả

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, tiêm vắc-xin là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất. CDC Mỹ, WHO và Bộ Y tế Việt Nam đều đưa ra khuyến nghị tiêm cho cả trẻ nhỏ, người cao tuổi và đặc biệt là thanh thiếu niên.

Hiện có 5 nhóm huyết thanh não mô cầu phổ biến gây bệnh: A, B, C, Y, W-135. Trong đó, nhóm W và C có tỷ lệ tử vong cao nhất. Người dân cần tiêm đủ vắc-xin phòng cả 5 nhóm huyết thanh này.

Tại Việt Nam, đã có các loại vắc-xin phòng nhóm A, C, Y, W-135 và nhóm B. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Não mô cầu là căn bệnh nguy hiểm, diễn biến nhanh và để lại hậu quả nặng nề. Sự chủ quan và thiếu thông tin có thể khiến thanh thiếu niên trở thành đối tượng dễ bị tấn công nhất. Chủ động tiêm vắc-xin và nâng cao nhận thức là chìa khóa để bảo vệ tương lai của các em.