Những ngày gần đây, Hà Nội liên tục chìm trong lớp sương mù dày đặc do ô nhiễm không khí kéo dài. Chỉ số AQI nhiều ngày liên tiếp ở mức đỏ, thậm chí tím – mức nguy hại cho sức khỏe. Điều này đang khiến các bệnh viện tuyến cuối, đặc biệt là khoa Hô hấp, Nhi, Tim mạch, rơi vào tình trạng quá tải. Số ca nhập viện vì viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hen phế quản tăng vọt.

Các bác sĩ ghi nhận hàng loạt bệnh nhân tới khám với triệu chứng ho kéo dài, khó thở, đau ngực, mệt mỏi. Những dấu hiệu tưởng chừng đơn giản này lại có liên quan mật thiết đến chất lượng không khí. BS Nguyễn Huy Hoàng – thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam – đã chỉ rõ 4 nhóm đối tượng đặc biệt dễ bị bụi mịn tấn công khi ô nhiễm gia tăng.

4 nhóm người dễ bị tổn thương nhất

Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi: Trẻ hít thở nhanh hơn người lớn nên tính trên mỗi kg cân nặng, lượng bụi hít vào nhiều hơn. Chiều cao thấp khiến trẻ tiếp xúc trực tiếp với lớp không khí sát mặt đường – nơi bụi xe cộ và mặt đường đậm đặc nhất. Hệ miễn dịch và phổi còn đang phát triển, dễ bị viêm tiểu phế quản, viêm phổi, cơn hen cấp. Về lâu dài, khả năng đạt dung tích phổi tối đa khi trưởng thành có thể bị ảnh hưởng.

Người cao tuổi: Phổi, tim, mạch máu bị lão hóa, nhiều người đã có sẵn bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường. Hệ thống lông chuyển và dịch nhầy của đường thở hoạt động kém, khiến bụi dễ ứ đọng. Trong các đợt ô nhiễm, nhóm này có nguy cơ cao bị cơn thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ não hoặc viêm phổi nặng.

Người mắc bệnh hô hấp mạn tính: Hen, COPD, suy tim… chỉ cần nồng độ PM2.5 tăng nhẹ đã có thể bùng phát đợt cấp. Khó thở tăng nhanh, phải tăng liều thuốc hoặc nhập viện cấp cứu. Khi AQI vượt 150–200, nhóm này được khuyến cáo hạn chế tối đa việc ra ngoài.

Phụ nữ mang thai: Ô nhiễm không khí liên quan đến nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân, tiền sản giật. Hạt bụi siêu mịn và chất độc hại có thể đi qua nhau thai, gây ảnh hưởng tới thai nhi ngay từ trong bụng mẹ.

3 thói quen nhỏ giúp bảo vệ sức khỏe trong mùa ô nhiễm

1. Xem chỉ số AQI trước khi ra đường: Mỗi sáng, hãy mở các ứng dụng như IQAir, AirVisual, PAM Air… để kiểm tra chất lượng không khí. Nếu AQI trên 150 (màu đỏ), nên tránh hoàn toàn các hoạt động ngoài trời như chạy bộ, đạp xe. Hãy ưu tiên tập luyện trong nhà, ở nơi có không khí sạch hơn.

2. Đeo khẩu trang đúng chuẩn: Khẩu trang vải hay khẩu trang y tế thông thường không thể lọc bụi mịn. Vào ngày ô nhiễm nặng, hãy coi N95/KN95 là “áo giáp bắt buộc”. Đeo đúng cách để che kín mũi, miệng và không để hở hai bên má.

3. Tạo vùng sạch trong nhà và rửa sạch đường thở: Đầu tư máy lọc không khí HEPA cho phòng ngủ hoặc phòng sinh hoạt chung. Khi ô nhiễm cao, đóng kín cửa và để máy chạy đủ lâu. Sau khi về nhà, rửa mũi và súc họng bằng nước muối sinh lý để loại bỏ bụi bám trong ngày.

Vì sao cần hành động ngay

Ô nhiễm không khí không chỉ gây khó chịu tức thời mà còn để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe. Đặc biệt, 4 nhóm người nêu trên cần được bảo vệ tối đa, bởi nguy cơ biến chứng và tử vong cao hơn nhiều so với người khỏe mạnh. Trong khi các giải pháp vĩ mô cần thời gian để cải thiện chất lượng không khí, mỗi cá nhân và gia đình có thể chủ động thực hiện những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả ngay hôm nay.

Bảo vệ bản thân trước bụi mịn không chỉ là trách nhiệm với sức khỏe của chính mình, mà còn là cách để giảm gánh nặng cho hệ thống y tế vốn đang chịu áp lực lớn trong mùa ô nhiễm.