Gần một tuần nay, chị Mỹ An, 29 tuổi, nhân viên kế toán sống tại Hà Đông, không đêm nào ngủ trọn giấc. Từ khi chất lượng không khí Hà Nội liên tục ở mức kém, phòng ngủ nhà chị luôn đóng kín cả ngày, máy lọc chạy suốt 24 giờ. Thế nhưng mỗi sáng thức dậy, cổ họng chị vẫn rát buốt, hai mắt đỏ ngầu như thiếu ngủ.

Hai con nhỏ, một bé 4 tuổi và bé 18 tháng, cũng bắt đầu ho khan khi trời trở lạnh. Tuần trước, bé lớn sốt 38,5 độ kèm viêm phế quản, phải nghỉ học ba ngày; bé nhỏ chảy mũi liên tục, quấy khóc vì nghẹt mũi, thức giấc giữa đêm khiến vợ chồng chị thay nhau bế.

"Cứ tưởng trẻ con yếu nên dễ đổ bệnh, ai ngờ chính tôi cũng khó thở, ngạt mũi, phải dùng thuốc xịt ba lần mỗi ngày", chị An chia sẻ. Mỗi chiều đi làm về, chị đều thấy xe cộ phủ lớp bụi mịn mờ xám; chồng chị lau ban công đến đâu, bụi bám trở lại ngay.

Sự mệt mỏi kéo dài buộc chị xin làm online hai ngày mỗi tuần để "tránh khói bụi đường phố". Bữa cơm tối luôn trong tiếng ho của ba mẹ con. "Chỉ mong trời đỡ lạnh và đỡ ô nhiễm để nhà tôi được thở bình thường trở lại", chị thở dài.

Người lao động ngoài trời: 'Tránh bụi là chuyện bất khả thi'

Làm bảo vệ ca đêm tại một tòa nhà ở Cầu Giấy, anh Quang Huy (52 tuổi) phải tiếp xúc với khí bụi nhiều. Suốt 12 tiếng trực, anh liên tục ra vào kiểm tra cổng, mở cửa bãi xe, đứng giữa dòng ô tô, xe máy nổ máy sát bên. Trời hanh khô cộng với ô nhiễm ở mức đỏ khiến kích ứng hô hấp của anh ngày càng nặng.

Ở trọ một mình trong căn phòng nhỏ gần chỗ làm, anh đặt thêm chậu nước và quạt phun sương mini để đỡ khô mũi. Tuy nhiên tình trạng mẩn đỏ, ngứa rát ở cánh tay và cổ ngày càng nhiều, buộc anh đi khám. Bác sĩ chẩn đoán viêm da tiếp xúc và kích ứng đường thở do ô nhiễm không khí kéo dài, kê thuốc bôi và dặn hạn chế ra ngoài giờ cao điểm.

"Biết là nên tránh bụi, nhưng nghề bảo vệ thì phải đứng cổng, đâu thể né", anh nói. Nhiều hôm trực đến cuối ca, lớp bụi mịn phủ lên áo khoác dày đến mức nhìn thấy rõ từng mảng. Anh thường xuyên pha nước muối để súc miệng.

Bụi mịn PM2.5: 'Sát thủ' thầm lặng

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, ô nhiễm không khí hiện không còn là nỗi lo của riêng người có cơ địa nhạy cảm. Chất lượng không khí suy giảm liên tục trở thành mối đe dọa sức khỏe đối với toàn bộ cộng đồng.

Ngay cả những người vốn khỏe mạnh cũng bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu kích ứng như rát họng, nghẹt mũi, ho khan, đau tức ngực hay cay mắt. Ở nhóm người già, trẻ nhỏ và người mang bệnh nền, tình trạng này dễ chuyển thành viêm phổi, lên cơn hen, đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Trong các tác nhân gây hại, bụi mịn PM2.5 được coi là nguy hiểm nhất. Với đường kính siêu nhỏ, chúng dễ dàng vượt qua lớp bảo vệ tự nhiên của hệ hô hấp, đi thẳng xuống phế nang – nơi diễn ra quá trình trao đổi khí.

Một số hạt còn lọt vào máu, kéo theo kim loại nặng và độc chất di chuyển đến tim, não, thận và nhiều cơ quan khác. Khi xâm nhập, chúng thúc đẩy stress oxy hóa, phá hỏng ty thể tế bào và kích hoạt phản ứng viêm lan tỏa.

Hệ quả nghiêm trọng với sức khỏe cộng đồng

Tình trạng viêm âm ỉ khiến đường thở dễ co thắt, thành mạch dễ tổn thương, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa và cục máu đông – những yếu tố dẫn tới đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim. Trẻ em đặc biệt dễ bị ảnh hưởng vì phổi và não vẫn đang phát triển; tiếp xúc dài ngày với PM2.5 có thể để lại hệ lụy dai dẳng đến tuổi trưởng thành.

Những đợt ô nhiễm nặng tại Hà Nội luôn kéo theo lượng bệnh nhân tăng vọt. Các khoa Nhi, Hô hấp và Tim mạch liên tục tiếp nhận trẻ bị viêm phổi, viêm tiểu phế quản, cơn hen kịch phát; người lớn nhập viện vì thiếu máu cơ tim, viêm phổi hay đột quỵ.

Với người có bệnh nền như COPD, hen hoặc suy tim, chỉ cần nồng độ bụi mịn tăng nhẹ cũng đủ khiến bệnh trở nặng, phải dùng thêm thuốc hoặc nhập viện. Phụ nữ mang thai cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao, bởi ô nhiễm không khí có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.

Thực tế này cho thấy, bụi mịn không chỉ là vấn đề môi trường, mà đã trở thành mối nguy sức khỏe cộng đồng, âm thầm tấn công mọi lứa tuổi.