PM2.5 là tên gọi của những hạt bụi siêu mịn có đường kính chỉ khoảng 2,5 micromet – nhỏ hơn sợi tóc người tới vài chục lần. Chính vì kích thước cực nhỏ này, chúng dễ dàng vượt qua các hàng rào tự nhiên của cơ thể, không bị giữ lại ở mũi hay họng như bụi thô, mà trượt thẳng xuống sâu bên trong hệ hô hấp.

Khi không khí chứa nồng độ PM2.5 cao, mỗi nhịp thở sẽ đưa hàng triệu hạt li ti này đi qua khí quản, phế quản và chạm tới tận phế nang – nơi máu và không khí trao đổi oxy. Lớp màng mỏng manh giữa phế nang và mao mạch trở thành “cửa ngõ” để một phần bụi siêu mịn xuyên qua, hòa vào dòng tuần hoàn và di chuyển khắp cơ thể.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, bề mặt mỗi hạt PM2.5 thường “gánh” thêm kim loại nặng như chì, cadimi, các hợp chất hữu cơ độc hại, thậm chí cả độc tố vi khuẩn. Chúng giống như những phương tiện tí hon chở đầy chất độc, âm thầm len lỏi đến nhiều cơ quan khác nhau.

Bụi mịn và những phản ứng âm thầm trong cơ thể

Ở cấp độ tế bào, PM2.5 khởi động một chuỗi phản ứng gây hại kéo dài. Các thành phần độc trên hạt bụi kích thích tế bào sản sinh lượng lớn gốc oxy phản ứng, dẫn đến stress oxy hóa. Ty thể – nơi tạo năng lượng – bị tổn thương từ màng cho đến DNA, khiến tế bào hoạt động kém hiệu quả.

Khi số lượng tế bào hư hại tăng lên, cơ thể phát tín hiệu báo động bằng cách giải phóng các chất trung gian gây viêm. Tình trạng viêm không chỉ xảy ra ở mô phổi mà còn lan sang nhiều hệ cơ quan khác.

Hậu quả là đường thở bị kích ứng, người dễ ho, khò khè, cảm giác nặng ngực xuất hiện thường xuyên. Các mạch máu chịu tác động của viêm và stress oxy hóa sẽ kém đàn hồi, dễ hình thành xơ vữa và cục máu đông. Khi bụi và độc chất theo máu đi xa hơn, tim, não, thận hay hệ thần kinh đều có thể bị ảnh hưởng.

[IMAGE_2]

Nguy cơ sức khỏe kéo dài và âm thầm

Ô nhiễm không khí lâu dài góp phần gia tăng các bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản, COPD. Ở người trung niên và cao tuổi, nguy cơ nhồi máu cơ tim hay đột quỵ tăng rõ rệt. Trẻ em – nhóm dễ bị tổn thương nhất – có thể bị ảnh hưởng đến sự phát triển của phổi và não, kéo theo hệ quả sức khỏe dai dẳng suốt đời.

Điều đáng nói, những tác động này không diễn ra ngay lập tức mà âm thầm tích tụ theo thời gian. Mỗi ngày hít thở bầu không khí chứa nhiều PM2.5 đồng nghĩa với việc cơ thể đang tiếp nhận từng “xe chở chất độc” vô hình, để lại các tổn thương khó đảo ngược.

Làm gì để tự bảo vệ mình?

Các chuyên gia khuyến cáo, trong những ngày chất lượng không khí ở mức xấu hoặc rất xấu, người dân nên hạn chế ra ngoài, đặc biệt là trẻ em, người già và người có bệnh nền. Khi bắt buộc phải ra đường, hãy đeo khẩu trang đạt chuẩn có khả năng lọc bụi mịn.

Ngoài ra, có thể sử dụng máy lọc không khí trong nhà để giảm lượng bụi hít phải. Việc theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) hằng ngày sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe.

[IMAGE_3]

Ô nhiễm không khí vì thế không chỉ là câu chuyện về cảm giác cay mắt hay đau họng tức thời. Đó là mối nguy hại lâu dài, âm thầm nhưng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến từng tế bào và cơ quan trong cơ thể bạn.