Những ngày Hà Nội chìm trong lớp sương mù dày đặc, cha mẹ vẫn vô tư bế con ra đường, nghĩ rằng đó chỉ là thời tiết mùa đông. Nhưng thực tế, mỗi hơi thở của trẻ có thể đang mang theo hàng triệu hạt bụi siêu mịn PM2.5 – kẻ thù vô hình tấn công phổi và sức khỏe của con bạn.

PM2.5 là những hạt bụi có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 2.5 micromet, đủ nhỏ để xuyên qua các lớp bảo vệ của đường hô hấp, đi sâu vào phổi và thậm chí xâm nhập vào máu. Nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh: dù tiếp xúc ngắn hạn hay dài hạn, trẻ em hít phải PM2.5 đều có nguy cơ giảm chức năng phổi, viêm đường hô hấp, tăng nguy cơ hen suyễn và cản trở sự phát triển phổi.

Dữ liệu từ hệ thống IQAir cho thấy vào 10h sáng ngày 3/12, chỉ số AQI tại nhiều điểm ở Hà Nội đạt 155 – mức "không lành mạnh". Một phân tích tổng hợp về tác động ngắn hạn của PM2.5 với trẻ ghi nhận: cứ tăng 10 µg/m³ PM2.5, hiệu suất thở (PEF) của trẻ giảm trung bình 1.74 L/phút – một dấu hiệu rõ ràng của suy giảm chức năng hô hấp.

Vì sao trẻ dễ tổn thương hơn người lớn

Không chỉ trẻ đang đi học, ngay cả khi còn là bào thai, hệ hô hấp và miễn dịch của trẻ đã chịu ảnh hưởng từ PM2.5. Trẻ em có nhịp thở nhanh hơn, mỗi kg cơ thể tiêu thụ nhiều không khí hơn người lớn, dẫn tới lượng bụi độc hại vào phổi nhiều hơn.

Phổi và hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang phát triển nên dễ bị tổn thương bởi viêm, stress oxy hóa và các tổn thương lâu dài. PM2.5 có thể xuyên sâu vào phế nang, kích thích quá mức hệ miễn dịch, khiến mô phổi phát triển lệch và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp suốt đời.

Một nghiên cứu ở Đài Loan theo dõi trẻ em sống trong môi trường công nghiệp cho thấy: cứ tăng 1 µg/m³ PM2.5, tỉ lệ hen suyễn, ho và thở khò khè tăng rõ rệt. Nghiên cứu khác trên trẻ 7-12 tuổi cũng ghi nhận phơi nhiễm lâu dài với PM2.5 làm giảm chỉ số FEV₁ và FVC – tức dung tích phổi và khả năng thở ra đều suy giảm.

Tác động từ khi còn trong bụng mẹ

Các nghiên cứu cho thấy trẻ có mẹ sống trong môi trường ô nhiễm khi mang thai có nguy cơ mắc hen suyễn hoặc viêm đường hô hấp cao hơn hẳn. Phơi nhiễm PM2.5 trước sinh còn làm tăng tỉ lệ viêm phổi, viêm phế quản tái phát và các bệnh hô hấp nặng khác.

Điều này xảy ra theo mô hình “liều lượng càng cao, rủi ro càng lớn” – nghĩa là mỗi µg bụi mịn tăng thêm là một phần sức khỏe của trẻ bị đánh đổi. Ngay cả một ngày có chỉ số PM2.5 cao, dung tích phổi của trẻ có thể giảm từ 20-30 mL, hoặc PEF giảm mạnh, khiến trẻ thở yếu hơn, dễ mệt và dễ ho.

Làm sao để bảo vệ con khỏi PM2.5?

Các chuyên gia khuyến cáo, trong những ngày chất lượng không khí xấu, đặc biệt khi nồng độ PM2.5 cao, cha mẹ cần:

• Hạn chế cho trẻ ra ngoài, nhất là dưới 6 tuổi.
• Nếu buộc phải ra ngoài, cho trẻ đeo khẩu trang lọc bụi mịn đạt chuẩn (N95/KN95).
• Giữ không khí trong nhà sạch bằng máy lọc không khí nếu có điều kiện.
• Tránh các nguồn phát sinh bụi mịn trong nhà như đốt than, đốt rác, nấu nướng tạo khói.
• Với phụ nữ mang thai, hạn chế tối đa việc ra ngoài khi AQI ở mức xấu.

Nếu trẻ có tiền sử bệnh hô hấp như hen, viêm phổi, dị ứng… cần đặc biệt thận trọng vì PM2.5 có thể khiến bệnh tái phát hoặc nặng hơn rất nhanh.

Không khí ô nhiễm, đặc biệt bụi mịn PM2.5, không chỉ là vấn đề môi trường – đó là vấn đề sức khỏe cộng đồng và mối nguy lớn đối với tương lai của con em chúng ta. Mỗi hành động bảo vệ hôm nay chính là đầu tư cho lá phổi và sức khỏe lâu dài của trẻ.