Sáng 2/12, Hà Nội tiếp tục chìm trong lớp sương mù ô nhiễm dày đặc, dù chỉ số AQI ở một số điểm quan trắc có giảm nhẹ so với hôm trước. Tuy nhiên, mức giảm này không đủ để cải thiện đáng kể chất lượng không khí – vốn vẫn đang ở ngưỡng xấu và kém, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Theo dữ liệu từ Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), lúc 6h sáng tại cổng Đại học Bách khoa Hà Nội, chỉ số AQI đo được là 162 – mức khiến người khỏe mạnh bắt đầu chịu tác động, còn nhóm nhạy cảm dễ gặp vấn đề về đường hô hấp. Đến 7h, con số này chỉ giảm xuống 161. Tại trạm 556 Nguyễn Văn Cừ, AQI tăng từ 130 lên 136 trong cùng khoảng thời gian.

Ứng dụng IQAir ghi nhận Hà Nội đang xếp hạng 10 thành phố ô nhiễm nhất thế giới lúc 7h15, với AQI 186 – ngưỡng đỏ, không an toàn cho sức khỏe. Khu vực Hồ Tây (trạm Quảng Khánh) đạt mức AQI 224, còn Thạch Thất lên tới 241 – cả hai đều ở ngưỡng tím, cực kỳ nguy hại.

"Hút" thụ động 2 điếu thuốc mỗi ngày

Theo nhóm nghiên cứu Địa không gian thông minh (GEOI), Hà Nội đang trải qua đợt ô nhiễm thứ ba kể từ đầu mùa, bắt đầu từ 28/11 và dự kiến kéo dài đến 5/12. Nồng độ bụi mịn PM2.5 hiện ở mức 77 µg/m³ – cao gấp 5 lần khuyến nghị của WHO là 15 µg/m³.

Một nghiên cứu của Berkeley Earth (Mỹ) chỉ ra: hít thở không khí có PM2.5 ở mức 22 µg/m³ trong 24 giờ gây tác hại cho tim và phổi tương đương hút một điếu thuốc lá. Quy đổi theo dữ liệu năm 2024, người dân Hà Nội đang "hút" thụ động trung bình 2 điếu thuốc mỗi ngày, tương ứng nồng độ PM2.5 khoảng 41 µg/m³.

WHO gọi ô nhiễm không khí là "kẻ giết người thầm lặng". Báo cáo của World Bank năm 2021 cho thấy 40% dân số Hà Nội – tương đương 3,5 triệu người – bị phơi nhiễm bụi mịn ở mức trên 45 µg/m³. Nghiêm trọng hơn, số ca tử vong liên quan đến PM2.5 chiếm tới 32% tổng số ca tử vong, tương đương khoảng 5.800 người mỗi năm.

Nguyên nhân và diễn biến phức tạp

Ông Lê Hoài Nam – Phó Cục trưởng Cục Môi trường – cho biết, tình trạng ô nhiễm bụi mịn ở Hà Nội và đồng bằng sông Hồng đang diễn biến phức tạp, mức độ cao. Nguyên nhân chính gồm: phát thải từ công nghiệp, giao thông vận tải, nông nghiệp, đốt rác thải sinh hoạt và hoạt động xây dựng.

Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh (Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam) cảnh báo: hít thở không khí ngoài trời trong những ngày này gây tác hại ngang hút hai bao thuốc lá. Bụi mịn PM2.5 – có kích thước chỉ bằng 1/30 sợi tóc – dễ dàng xâm nhập sâu vào phổi, gây viêm, xơ hóa, đồng thời làm tăng nguy cơ viêm hô hấp, đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Các bệnh lý cấp tính thường gia tăng mạnh trong khoảng tháng 9 – 12, khi ô nhiễm cộng hưởng với thời tiết lạnh. Người già, trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền hô hấp là nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất.

Người dân đối mặt nguy cơ lâu dài

Ô nhiễm không khí không chỉ gây triệu chứng ngắn hạn như khó thở, ho, đau đầu mà còn để lại hậu quả lâu dài cho tim mạch và hệ hô hấp. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ mắc bệnh mạn tính như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn, thậm chí ung thư phổi sẽ tăng cao.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài vào thời điểm ô nhiễm cao, sử dụng khẩu trang đạt chuẩn lọc bụi mịn, đóng kín cửa nhà, đồng thời trang bị máy lọc không khí. Việc theo dõi chỉ số AQI hàng ngày cũng giúp chủ động bảo vệ sức khỏe.

Thực tế, dù đã có nhiều cảnh báo, ô nhiễm không khí vẫn là vấn đề nan giải đối với Hà Nội. Nếu không có các biện pháp kiểm soát nguồn phát thải mạnh mẽ, tình trạng "hít khói" mỗi ngày sẽ tiếp tục kéo dài – và sức khỏe cộng đồng sẽ phải trả giá đắt.