Khi những cơn gió lạnh đầu mùa tràn về, một loại củ trắng ngần, mềm hơn khoai lang và bổ hơn khoai môn bất ngờ trở thành tâm điểm ở các khu chợ: củ hoa loa kèn tươi (bách hợp tươi). Loại củ này không chỉ khiến người tiêu dùng mê mẩn vì vẻ ngoài tinh khôi mà còn bởi những giá trị dinh dưỡng và công dụng chữa bệnh hiếm có.

Bên ngoài, bách hợp khoác lớp đất nâu ẩm, nhưng khi bóc ra, từng cánh trắng óng ánh như ngà voi hiện lên, giòn nhẹ khi ăn sống và mềm mịn khi nấu chín. Từ lâu, nó đã được mệnh danh là "lê tuyết ngầm trong đất" – một sản vật vừa là thực phẩm, vừa là vị thuốc quý trong y học phương Đông.

Công dụng khiến giới Đông y tán dương

So với khoai lang hay khoai môn, bách hợp có vị ngọt thanh, tính mát, giúp nuôi dưỡng tỳ vị, làm dịu cơ thể, đồng thời dưỡng ẩm phổi và bổ thận. Trong y học cổ truyền, đây là vị thuốc quan trọng trong các bài thang "bổ âm nhuận phế", thường dùng cho người ho khan, khô miệng, mất ngủ hoặc suy nhược sau ốm.

Các nghiên cứu hiện đại cũng khẳng định bách hợp chứa nhiều mucoprotein, polysaccharide và alkaloid tự nhiên – những hợp chất giúp phục hồi niêm mạc hô hấp, tăng miễn dịch và điều hòa nội tiết. Ngoài ra, lượng vitamin B1, B2, C, canxi, sắt, phốt pho trong bách hợp giúp cải thiện trao đổi chất, giảm mệt mỏi và bảo vệ xương khớp.

Lương y Nguyễn Thanh Long (Hội Đông y Hà Nội) cho biết: "Bách hợp tươi vừa có thể ăn như rau, vừa là vị thuốc. Với tính hàn, vị ngọt, nó giúp thanh nhiệt, an thần, đặc biệt tốt cho người phổi yếu, khô họng, ho lâu ngày hoặc mất ngủ".

Món ăn từ bách hợp khiến ai cũng muốn thử

Không chỉ là vị thuốc, bách hợp còn là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món truyền thống:

• Bách hợp xào hạt sen và bông cải xanh: Hương thơm nhẹ, vị giòn của bách hợp hòa với bùi ngậy hạt sen, tốt cho người mất ngủ.
• Chè bách hợp tuyết liên hạt sen: Thanh mát, giúp giảm khô họng và hỗ trợ giấc ngủ.
• Súp bách hợp gà ác: Bồi bổ khí huyết, cải thiện sức đề kháng.
• Cháo bách hợp - ý dĩ - táo đỏ: Ấm bụng, tốt cho tiêu hóa yếu.
• Bách hợp xào tôm tươi: Giàu protein, dễ tiêu, thích hợp cho bữa tối nhẹ.

Các chuyên gia dinh dưỡng coi bách hợp là "superfood mùa đông" – vừa lành tính vừa đa năng. Ăn thường xuyên không chỉ bổ phổi, bổ thận, dưỡng tỳ mà còn làm đẹp da, chống oxy hóa và cải thiện tâm trạng. Polysaccharide trong bách hợp kích thích sản sinh collagen, giúp da đàn hồi, giảm khô nứt.

Lý do bách hợp trở thành hiện tượng mùa lạnh

Một nghiên cứu của Viện Dinh dưỡng Trung Quốc cho thấy, người ăn bách hợp 3–4 lần/tuần có tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp thấp hơn 25% so với nhóm không ăn, đặc biệt trong mùa lạnh. Nhờ khả năng ổn định thần kinh và giảm stress, bách hợp được khuyên dùng cho người làm việc căng thẳng, mất ngủ hoặc dễ cáu gắt. Với người cao tuổi, nó còn hỗ trợ trí nhớ và lưu thông máu não.

Bách hợp tươi nên rửa sạch, chần sơ qua nước sôi để loại bỏ tạp chất trước khi chế biến. Người bị lạnh bụng, tiêu chảy kéo dài nên hạn chế dùng nhiều. Có thể kết hợp bách hợp với hạt sen, mật ong, táo đỏ, gạo nếp, nấm tuyết để tăng hiệu quả dinh dưỡng.

Giữa mùa đông hanh khô, khi cơ thể dễ mệt mỏi và đường hô hấp dễ tổn thương, một đĩa bách hợp thơm ngọt không chỉ là món ngon mà còn là "liều thuốc" tự nhiên giúp bạn khỏe mạnh, an yên.