Nhiều người Việt coi gỏi cá, gỏi tôm hay các loại hải sản tươi sống là món khoái khẩu, thậm chí trở thành thói quen ăn uống lâu năm. Thế nhưng, theo TS.BS Quý Anh – Trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, đây lại là nguyên nhân dẫn tới hàng loạt ca nhiễm sán lá gan nguy hiểm, có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng và tiến triển thành ung thư nếu không phát hiện sớm.

Nguy cơ tiềm ẩn từ thói quen ăn đồ sống

Bác sĩ Quý Anh cho biết, nhiều người dân ở các địa phương vẫn giữ thói quen ăn đồ sống hoặc tái, đặc biệt là gỏi cá bắt từ ao hồ. Những môi trường này thường chứa ấu trùng sán lá gan với mật độ rất cao. Khi ăn phải cá nhiễm ấu trùng, ký sinh trùng sẽ tấn công hệ gan mật, gây bệnh sán lá gan.

Điều tra năm 2023 tại một số xã quanh hồ Thác Bà (Yên Bái) cho thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ lên tới 68%, trong khi 83% mẫu cá tại khu vực này chứa ấu trùng sán. "Chỉ cần ăn gỏi cá từ nguồn này là nguy cơ nhiễm sán đã cực kỳ cao", bác sĩ nhấn mạnh.

Sán lá gan không chỉ gây viêm nhiễm gan, mà nếu ký sinh lâu dài còn có thể gây tắc mật, xơ gan và thúc đẩy quá trình hình thành ung thư gan – một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất tại Việt Nam.

Triệu chứng dễ bị chẩn đoán nhầm

Điều nguy hiểm là bệnh sán lá gan có triệu chứng tương tự nhiều bệnh khác như viêm gan, tắc mật hoặc thậm chí ung thư gan: đau bụng, sụt cân, vàng da, mệt mỏi… Điều này khiến nhiều bệnh nhân bị chẩn đoán nhầm.

Một trường hợp điển hình là bệnh nhân nam 45 tuổi nhập viện ngày 1/12 tại Bệnh viện Đặng Văn Ngữ với cơn đau bụng dữ dội kéo dài hơn hai tháng. Ban đầu, các cơ sở y tế nghi ngờ ung thư gan và chuẩn bị can thiệp. Tuy nhiên, sau xét nghiệm chuyên sâu, bệnh nhân được xác định nhiễm sán lá gan và điều trị khỏi hoàn toàn. Nếu không phát hiện kịp thời, người này có thể đã phải điều trị ung thư, vừa tốn kém vừa nguy hiểm.

Phòng bệnh từ bếp ăn đến môi trường sống

Để phòng chống sán lá gan hiệu quả, TS.BS Quý Anh khuyến cáo áp dụng mô hình "Một sức khỏe" – đồng bộ giữa sức khỏe con người, vật nuôi và môi trường.

Người dân cần:

• Tuyệt đối không ăn gỏi cá, đồ sống, thịt tái, các loại ốc – cua – cá chưa nấu chín.
• Ăn chín uống sôi, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Rửa sạch rau thủy sinh hoặc nấu chín kỹ, không ăn sống khi chưa đảm bảo an toàn.
• Tẩy giun định kỳ cho cả trẻ em và người lớn.
• Khám chuyên khoa ký sinh trùng khi có triệu chứng bất thường ở gan hoặc đường tiêu hóa.
• Vệ sinh chuồng trại, xử lý phân và chất thải đúng quy định.
• Tẩy giun, sán định kỳ cho vật nuôi như trâu, bò, lợn, chó, mèo.
• Sử dụng nguồn nước sạch, ưu tiên nước máy hoặc nước lọc đạt chuẩn.
• Xây dựng nhà vệ sinh hợp vệ sinh, xử lý nước thải đúng quy chuẩn.

Các chuyên gia nhấn mạnh quy tắc "5 chữ V" để dễ nhớ: Vệ sinh ăn uống – Vệ sinh môi trường – Vệ sinh cá nhân – Vận động khám định kỳ – Và nói không với thực phẩm sống.

Thói quen ăn gỏi cá tưởng chừng vô hại có thể là mối nguy tiềm ẩn đối với lá gan. Để bảo vệ sức khỏe, hãy bắt đầu từ việc thay đổi thói quen ăn uống và giữ vệ sinh trong mọi khâu từ bếp ăn đến môi trường sống.