Những ngày gần đây, nhiều người ở Hà Nội ra đường vào buổi sáng đều dễ dàng bắt gặp một màn sương trắng đục phủ kín khắp nơi. Không ít người cảm thấy cổ họng khô rát, mắt cay xè, cơ thể mệt mỏi dù chẳng làm việc nặng. Phần lớn đều nghĩ rằng nguyên nhân chỉ là do thời tiết thay đổi thất thường.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Trần Hồng Côn (nguyên giảng viên khoa Hóa, Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN), đây hoàn toàn có thể là tín hiệu cảnh báo cơ thể đang chịu tác động từ chất lượng không khí kém.

Thực tế, tình trạng ô nhiễm không khí ở Thủ đô đang diễn biến nghiêm trọng. Sáng 2/12, từ cầu Thăng Long nhìn về trung tâm, có thể thấy một lớp sương đục bao phủ toàn bộ khu vực nội đô. Trên các tuyến đường lớn như Trần Duy Hưng, Láng Hạ hay khu phía Tây, bụi mịn làm mờ cả tầm nhìn, biến những tòa nhà cao tầng thành những khối mờ nhạt.

Theo số liệu từ Trung tâm Quan trắc Môi trường miền Bắc (Cục Kiểm soát ô nhiễm môi trường), Hà Nội là khu vực ô nhiễm nhất cả nước trong ngày 2/12, với chỉ số AQI lên tới 283. Các tỉnh lân cận như Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Hải Phòng cũng ở mức "xấu" (màu đỏ).

Những dấu hiệu cơ thể đang kêu cứu

Ho, hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi, ngứa họng, cay mắt, chảy nước mắt… là những phản ứng phổ biến khi cơ thể tiếp xúc với không khí ô nhiễm. Khi gặp chất gây dị ứng, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt lớp màng nhầy ở mũi và cổ họng để tự bảo vệ, gây ra hàng loạt triệu chứng khó chịu.

Không chỉ bụi mịn, trong không khí kém chất lượng còn có thể chứa bào tử nấm mốc, vi khuẩn, khói thuốc lá, thuốc trừ sâu, chất khử trùng, thậm chí cả mùi nước hoa nồng – tất cả đều có khả năng kích ứng hệ hô hấp.

Những người mắc bệnh hô hấp, đặc biệt là hen suyễn, có thể thấy triệu chứng nặng hơn khi sống trong môi trường ô nhiễm. Khói, bụi, phấn hoa có thể kích hoạt các cơn hen cấp tính, thậm chí đe dọa tính mạng, nhất là với trẻ em.

Ngoài ra, không khí độc hại còn nguy hiểm với bệnh nhân ung thư phổi, khiến bệnh tiến triển nhanh và trầm trọng hơn.

Khi triệu chứng không đơn giản là do thời tiết

Một dấu hiệu khác thường bị bỏ qua là chóng mặt. Các nhà khoa học cho biết, khí carbon monoxide trong nhà, đặc biệt từ nồi hơi, bếp gas, máy nước nóng bị rò rỉ, có thể gây cảm giác lâng lâng, mất thăng bằng. Nếu tích tụ lâu, carbon monoxide và carbon dioxide không chỉ gây tổn thương mô mà còn có thể dẫn tới tử vong.

Đau đầu dai dẳng cũng có thể liên quan tới việc hít phải các loại khí này trong môi trường thông gió kém. Người sống gần đường lớn, sân bay có nguy cơ cao mắc các bệnh hô hấp, bệnh truyền nhiễm và chịu tác động lâu dài về sức khỏe.

Mệt mỏi thường xuyên là tình trạng dễ gặp ở người có bệnh lý hô hấp như hen suyễn. Khi hô hấp bị ảnh hưởng, cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng hơn để duy trì hoạt động bình thường, khiến người bệnh nhanh kiệt sức. Áp lực tâm lý khi phải kiểm soát các triệu chứng cũng làm tình trạng mệt mỏi trở nên rõ rệt.

Nguy cơ tiềm ẩn ngay trong nhà

Ít ai biết rằng máy điều hòa không được bảo trì đúng cách có thể trở thành "ổ chứa" vi khuẩn legionella – tác nhân gây bệnh Legionellosis. Vi khuẩn này sống trong nước của hệ thống làm mát và phát tán vào không khí khi điều hòa hoạt động. Khi hít phải, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng giống cúm, nhưng nguy hiểm hơn nhiều nếu không được điều trị kịp thời.

Điều này cho thấy, không chỉ ô nhiễm ngoài trời, mà chất lượng không khí trong nhà cũng cần được quan tâm. Việc thường xuyên vệ sinh, bảo dưỡng thiết bị và kiểm tra hệ thống thông gió là cần thiết để giảm thiểu rủi ro.

Sự thật là, những triệu chứng tưởng chừng đơn giản như ho, mệt mỏi, cay mắt… có thể là lời cảnh báo sớm từ cơ thể rằng môi trường sống đang không an toàn. Nhận biết sớm và chủ động bảo vệ bản thân sẽ giúp chúng ta tránh được những hậu quả lâu dài từ ô nhiễm không khí.