Những hình ảnh, video bạo lực đang xuất hiện tràn ngập trên mạng xã hội và truyền thông. Từ phim ảnh, trò chơi điện tử, cho đến những clip tưởng chừng vô hại trên nền tảng video ngắn, bạo lực len lỏi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống số. Với chiếc smartphone trong tay, việc tiếp xúc với nội dung bạo lực gần như không thể tránh khỏi. Nhưng tác động của nó lên tâm lý, đặc biệt ở trẻ em, sâu và dai dẳng hơn bạn nghĩ.

Khi nội dung bạo lực kích hoạt hành vi hung hăng

Từ thời truyền hình đen trắng, giới tâm lý học đã đặt câu hỏi: liệu xem quá nhiều cảnh bạo lực có khiến con người hung hăng hơn? Hàng loạt nghiên cứu quy mô lớn, kéo dài nhiều năm, đều chỉ ra một điểm chung: tiếp xúc thường xuyên với bạo lực trên truyền thông có thể làm tăng các hành vi hung tính ngoài đời thật.

Điều này không chỉ là đánh nhau hay gây thương tích. Hung hăng còn thể hiện qua lời nói xúc phạm, thái độ cáu gắt, suy nghĩ tiêu cực hoặc cảm xúc thù địch. Các thí nghiệm cho thấy, trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành sau khi xem nội dung bạo lực thường dễ bị kích động hơn.

Đặc biệt, một khảo sát trên trẻ 8 tuổi tại Hoa Kỳ phát hiện những em xem nhiều chương trình bạo lực nhất có xu hướng hung hăng rõ rệt ở tuổi 19 và 30, ngay cả khi sau này chúng không còn tiếp xúc với nội dung bạo lực. Hiệu ứng này mạnh hơn ở những trẻ tin rằng cảnh bạo lực trên TV là "thật" và đồng cảm với nhân vật gây bạo lực.

Điều đó cho thấy, việc tiếp xúc với bạo lực trong giai đoạn phát triển quan trọng có thể để lại dấu ấn tâm lý lâu dài.

Nỗi ám ảnh và những hệ lụy tinh thần

Gần đây, các nhà tâm lý học chú ý hơn tới tác động của nội dung bạo lực lên sức khỏe tinh thần. Không chỉ khiến người xem hung hăng, nó còn làm tăng cảm giác lo âu, căng thẳng và bi quan.

Một thí nghiệm cho thấy nhóm thanh thiếu niên xem đoạn phim bạo lực ghi nhận mức lo âu cao hơn hẳn so với nhóm xem nội dung bình thường. Khi tiếp xúc thường xuyên, người xem dễ hình thành cảm giác rằng "thế giới đầy nguy hiểm" – một cảm giác có thể ám ảnh lâu dài.

Trong thời đại smartphone, tin tức bạo lực lan truyền với tốc độ chóng mặt: các vụ xả súng, khủng bố, thảm họa được chia sẻ chỉ trong vài phút. Thuật toán mạng xã hội có thể khiến người dùng vô tình xem hàng chục video bạo lực mỗi ngày. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc lặp đi lặp lại như vậy có thể dẫn đến:

• Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD)
• Sử dụng chất kích thích để giải tỏa

Một khảo sát sau vụ khủng bố 11/9 tại Mỹ cho thấy: càng xem nhiều bản tin về thảm kịch, người xem càng có nhiều triệu chứng stress và rối loạn tâm lý, ngay cả khi họ sống cách xa nơi xảy ra sự kiện.

Làm thế nào để tự bảo vệ mình và con trẻ?

Đối với người trưởng thành, xem nội dung bạo lực không phải lúc nào cũng gây hại, miễn là nó không ảnh hưởng đến sinh hoạt và trạng thái tinh thần. Tuy nhiên, trong những giai đoạn nhạy cảm – ví dụ khi một vụ việc nghiêm trọng đang được đưa tin liên tục – việc hạn chế tiếp xúc là cần thiết. Bạn có thể:

• Chủ động tránh xa màn hình trong thời gian ngắn
• Tắt thông báo tin tức
• Ngừng "doomscrolling" (lướt liên tục để xem tin tiêu cực)

Với trẻ em, giải pháp không phải là cấm tuyệt đối, mà là cùng con xem và trò chuyện sau đó. Cha mẹ nên giải thích bối cảnh, phân biệt giữa hư cấu và thực tế, cũng như trấn an trẻ về mức độ an toàn. Điều này giúp trẻ hiểu đúng, giảm lo sợ và hình thành tư duy phản biện trước những gì thấy trên màn hình.

Trong một thế giới mà nội dung bạo lực hiện diện khắp nơi, việc trang bị cho bản thân và con cái kỹ năng "lọc" thông tin và tự bảo vệ tâm trí là điều không thể bỏ qua.