Trong những tháng gần đây, câu chuyện kinh tế tại Hoa Kỳ đã có những diễn biến đáng chú ý. Trong khi các công ty công nghệ vốn hóa lớn tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ, khu vực doanh nghiệp nhỏ lại đối mặt với nhiều khó khăn kéo dài. Theo dữ liệu từ ADP, sáu trong bảy tháng gần nhất, doanh nghiệp nhỏ ghi nhận tăng trưởng việc làm âm—một mô hình thường báo hiệu điều kiện suy thoái. Sự chênh lệch giữa các tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ phản ánh rõ nét nền kinh tế hình chữ K, nơi lợi ích tập trung ở nhóm trên trong khi phần lớn còn lại chật vật.

Lạm Phát Kéo Dài

Suốt hơn năm năm qua, lạm phát luôn ở mức cao hơn mục tiêu, làm thay đổi cách đánh giá hiệu quả kinh tế. Trước đây, doanh thu tăng thường được coi là dấu hiệu tiêu dùng khỏe mạnh. Hiện nay, với giá cả tăng nhanh hơn tiền lương, con số này có thể che giấu sự yếu kém bên trong. Dữ liệu từ ngày Black Friday cho thấy rõ: doanh thu tăng 9,1% so với cùng kỳ năm trước, nhưng khối lượng hàng hóa lại giảm 1%. Người tiêu dùng mua ít hơn 4,1% số lượng sản phẩm, trong khi giá tăng 7%. Điều này có nghĩa là các hộ gia đình chi tiêu nhiều hơn nhưng nhận được ít hơn—một thực tế đáng lo ngại làm xói mòn sức mua.

Việc sử dụng hình thức “mua trước, trả sau” tăng 11% tổng thể và 45% ở một số hạng mục cho thấy áp lực tài chính. Nhiều người tiêu dùng đang kéo dài ngân sách bằng tín dụng ngắn hạn, chấp nhận rủi ro để duy trì mức tiêu dùng. Hành vi này vừa phản ánh nhu cầu vừa thể hiện mong muốn, nhưng cũng báo hiệu sự mong manh nếu điều kiện kinh tế thắt chặt.

Ngân Hàng Trung Ương và Thực Tế Tài Khoá

Sự dai dẳng của lạm phát gắn liền với chính sách ngân hàng trung ương và chiến lược tài khoá. Thâm hụt ngân sách vẫn ở mức cao, 5–6% GDP, ngay cả khi tốc độ tăng chi tiêu đã chậm lại từ 11% năm ngoái xuống khoảng 3% năm nay. Sự hỗ trợ tài khoá liên tục này khiến suy thoái danh nghĩa khó xảy ra, vì chi tiêu công vẫn duy trì nhu cầu tổng thể. Tuy nhiên, sự nâng đỡ nhân tạo này có thể làm sai lệch tín hiệu thị trường, tạo ra khoảng cách giữa hiệu quả tài chính và thực tế kinh tế.

Việc thế hệ baby boomer mua trái phiếu 10 năm với lợi suất 4% trong khi lạm phát ở mức 7% là minh chứng cho sự méo mó này. Tính theo giá trị thực, họ đang mất tiền, nhưng dòng vốn của họ vẫn giúp duy trì cấu trúc hiện tại. Điều này khuyến khích tầng lớp thu nhập thấp chấp nhận rủi ro, sử dụng tín dụng để bù đắp khoảng cách giữa lương trì trệ và chi phí tăng.

Vai Trò của AI và Kế Hoạch Tập Trung

Bên cạnh các yếu tố vĩ mô là ảnh hưởng ngày càng lớn của phân tích dựa trên AI và cơ chế kế hoạch tập trung trong quản lý kinh tế. Các tập đoàn lớn tận dụng AI để tối ưu hóa hoạt động, dự báo nhu cầu và điều chỉnh chiến lược giá, giúp họ phát triển ngay cả trong môi trường lạm phát. Lợi thế công nghệ này mở rộng khoảng cách với doanh nghiệp nhỏ, vốn thiếu nguồn lực để triển khai hệ thống tương tự.

Kế hoạch tập trung, dưới hình thức phối hợp chính sách tiền tệ và tài khoá, nhằm ổn định nền kinh tế nhưng đôi khi lại vô tình củng cố bất bình đẳng. Bằng cách duy trì thanh khoản và hỗ trợ thị trường tài sản, các nhà hoạch định chính sách có thể đang nâng đỡ những lĩnh vực vốn đã mạnh, trong khi để các lĩnh vực yếu tự xoay sở. Kết quả là một nền kinh tế nhìn từ góc độ vĩ mô có vẻ ổn định nhưng lại mong manh ở cấp độ cá nhân.

Sự Dịch Chuyển Văn Hoá và Thế Hệ

Cuộc trò chuyện về hướng đi nghề nghiệp phản ánh sự thay đổi văn hoá sâu sắc. Nhiều chuyên gia đang rời bỏ các lĩnh vực truyền thống, thiên về giảm rủi ro như tín dụng đòn bẩy, để chuyển sang những lĩnh vực biến động nhưng tiềm năng như công nghệ và tiền số. Điều này phản ánh xu hướng thế hệ ưu tiên các dự án tăng trưởng hơn là lợi nhuận nhỏ giọt. Câu nói của Peter Thiel về tài chính như “tư duy vô hạn” nêu bật quan điểm này: trong thời đại thay đổi nhanh chóng, sự sẵn sàng tạo ra và đổi mới có thể giá trị hơn sự bảo thủ.

Tuy nhiên, sự dịch chuyển này cũng tiềm ẩn rủi ro. Các lĩnh vực tăng trưởng cao dễ bị tác động mạnh khi suy thoái, và biến động trong tiền số hoặc công nghệ mới có thể khuếch đại thua lỗ. Cân bằng giữa tham vọng và thận trọng vẫn là thách thức cho cả cá nhân lẫn tổ chức.

Triển Vọng Tương Lai

Sự tương tác giữa lạm phát, chính sách tài khoá, AI và kế hoạch tập trung sẽ tiếp tục định hình kết quả kinh tế. Nếu lạm phát duy trì ở mức cao, áp lực tiêu dùng có thể gia tăng, dẫn tới tỷ lệ vỡ nợ cao hơn đối với các sản phẩm tín dụng ngắn hạn. Các nhà hoạch định chính sách có thể phản ứng bằng các biện pháp can thiệp như chuyển tiền trực tiếp hoặc nới lỏng để duy trì tiêu dùng. Tuy nhiên, những hành động này có nguy cơ duy trì các mất cân đối mà họ muốn giải quyết.

Đối với nhà đầu tư và lãnh đạo doanh nghiệp, chìa khóa là nhận thức được thực tế kép của nền kinh tế hiện tại: số liệu tiêu đề mạnh mẽ nhưng phân phối lợi ích không đồng đều. Tận dụng công nghệ và lập kế hoạch chiến lược có thể tạo khả năng chống chịu, nhưng các vấn đề hệ thống rộng lớn đòi hỏi giải pháp chính sách nhằm xử lý bất bình đẳng thay vì chỉ duy trì các chỉ số tổng hợp.

Cuối cùng, câu chuyện về nền kinh tế hôm nay là câu chuyện của những đối lập—giữa lớn và nhỏ, tăng trưởng và trì trệ, ổn định và mong manh. AI và kế hoạch tập trung có thể đang giữ cho hệ thống vận hành, nhưng nếu không có điều chỉnh cấu trúc, nền móng vẫn dễ tổn thương. Điều hướng bối cảnh này đòi hỏi sự chính xác trong phân tích và sẵn sàng đối diện với sự thật khó chấp nhận về ai hưởng lợi và ai phải gánh chịu chi phí.