Suốt hơn bảy thập kỷ, Warren Buffett đã chứng kiến những thăng trầm của doanh nghiệp Mỹ và luôn cảnh báo về việc chạy theo đám đông về cái gọi là "xu hướng lớn tiếp theo". Lời cảnh báo mới nhất của ông tập trung vào General Motors (GM) và tham vọng chuyển mạnh sang xe điện (EV) – một bước đi mà theo Buffett, đang bào mòn vốn, công việc và giá trị cổ đông.

Quy mô đầu tư của GM

GM đã cam kết hơn 35 tỷ USD cho việc phát triển và sản xuất xe điện, một khoản vượt cả GDP của một số quốc gia. Khoản đầu tư khổng lồ này nhằm đảm bảo vị thế của GM trong tương lai điện hóa, nhưng lợi nhuận thu về lại gây thất vọng. Năm 2024, GM bán khoảng 166.000 xe điện tại Mỹ, tương đương hơn 200.000 USD đầu tư cho mỗi chiếc bán ra. Tệ hơn, mỗi xe điện bán ra khiến GM lỗ khoảng 3.600 USD. Buffett cho rằng mô hình kinh doanh này không bền vững – chỉ được duy trì nhờ lợi nhuận từ xe tải và SUV chạy xăng.

Khoảng cách giữa chính sách và thực tế người tiêu dùng

Buffett chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt giữa các yêu cầu của chính phủ, chiến lược doanh nghiệp và hành vi thực tế của người tiêu dùng. Các nhà hoạch định chính sách và nhà vận động dự đoán xe điện sẽ chiếm 25–50% thị trường ô tô Mỹ vào năm 2025. Thực tế, EV chỉ chiếm 8,9% doanh số trong quý III/2025, và con số này đã chững lại. Sự đình trệ này cho thấy phần lớn người mua Mỹ vẫn chọn xe chạy xăng, dù có ưu đãi thuế.

Niềm tin của GM vào các dự báo lạc quan đã dẫn đến đầu tư quy mô lớn vào nhà máy pin và chuyển đổi nhà máy sản xuất. Nhà máy pin Ultium ở Ohio, hợp tác với LG Energy Solution, được coi là trọng tâm chiến lược xe điện của GM. Nay, việc cắt giảm sản xuất và sa thải nhân công cho thấy rủi ro của việc xây dựng năng lực vượt xa nhu cầu thị trường.

Vì sao người tiêu dùng vẫn dè dặt

Buffett nêu ra nhiều lý do khiến EV chưa được đón nhận rộng rãi. Giá cả là rào cản lớn: giá trung bình một EV khoảng 56.000 USD so với 48.000 USD cho xe chạy xăng, chênh 8.000 USD – một khoản đáng kể với gia đình trung lưu. Lo ngại về quãng đường cũng là yếu tố, khi nhiều người Mỹ lái xe đường dài và sợ thiếu trạm sạc ở vùng nông thôn. Dù số trạm sạc tăng, sự tiện lợi vẫn kém xa xăng – đổ xăng mất vài phút, sạc pin mất 30–45 phút trong điều kiện lý tưởng.

Tổng chi phí sở hữu cũng ảnh hưởng. Dù EV hứa hẹn chi phí bảo dưỡng và nhiên liệu thấp hơn, giá mua ban đầu cao và lo ngại về tuổi thọ pin khiến người mua thận trọng. Buffett nhấn mạnh, thị trường đang gửi tín hiệu rõ ràng và không thể bỏ qua.

Bài học cho nhà đầu tư và doanh nghiệp

Lời phê bình của Buffett không chống lại đổi mới, mà là nhắc nhở rằng đầu tư phải phù hợp với nhu cầu. Chạy theo mệnh lệnh chính trị hoặc câu chuyện từ Phố Wall mà không dựa trên thực tế thị trường có thể dẫn đến sai lầm tốn kém. Kinh nghiệm của GM là lời cảnh tỉnh cho doanh nghiệp đặt cược lớn vào xu hướng mà không có xác thực mạnh mẽ từ thị trường.

Cuối cùng, thông điệp của Buffett rất rõ: người tiêu dùng Mỹ rất tinh tường và doanh nghiệp phải lắng nghe. Bỏ qua tín hiệu thị trường để chạy theo viễn cảnh mơ hồ không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn ảnh hưởng đến sinh kế của hàng ngàn người. Với GM, con đường phía trước sẽ phụ thuộc vào việc điều chỉnh chiến lược để đáp ứng nhu cầu thực tế thay vì lý tưởng dự đoán.