Trong thế giới tài chính phức tạp, ít khái niệm nào vừa có ảnh hưởng lớn vừa bị hiểu sai như thanh khoản. Trong khi nhiều nhà đầu tư tập trung vào yếu tố cơ bản, giá tài sản ngày càng phản ứng với sự dịch chuyển của dòng vốn. Hiểu về chu kỳ thanh khoản—cách tiền được tạo ra, di chuyển qua nền kinh tế và tác động đến thị trường—có thể mang lại cái nhìn sâu sắc về xu hướng tương lai.

Thanh khoản thực sự là gì

Thanh khoản, nói đơn giản, chính là tiền. Hình dung nền kinh tế như một mạng lưới các đường ống kết nối giúp giải thích sự lưu chuyển của nó: khi thanh khoản tăng, nhiều tiền chảy qua các đường ống này, đẩy giá tài sản lên và thúc đẩy hoạt động kinh tế. Khi thanh khoản giảm, điều ngược lại xảy ra, giá giảm và tăng trưởng chậm lại. Dòng thanh khoản từ nguồn gốc đến các khu vực xa xôi của nền kinh tế mất thời gian, thường đến các tài sản rủi ro như tiền điện tử sau cùng.

Nguồn chính của thanh khoản mới là vay mượn. Dù có thế chấp hay không, vay mượn tạo ra tiền chưa từng tồn tại trước đó. Các khoản vay có thế chấp—như thế chấp mua nhà hoặc vay dựa trên cổ phiếu—gắn giá trị tài sản với khoản vay, tạo ra vòng phản hồi có thể khuếch đại cả thời kỳ bùng nổ lẫn suy thoái. Khi giá tài sản giảm, bên cho vay có thể thanh lý tài sản thế chấp, gây ra suy giảm thị trường rộng hơn.

Cơ chế tăng và giảm thanh khoản

Lượng tiền được vay phụ thuộc vào cả cung và cầu khoản vay, cũng như chi phí trả nợ. Về phía cung, chính sách tiền tệ đóng vai trò trung tâm: lãi suất thấp và việc mở rộng bảng cân đối của ngân hàng trung ương làm cho vay rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn. Chính sách tài khóa, thông qua các chương trình chi tiêu của chính phủ và ưu đãi mục tiêu, cũng có thể tăng cung khoản vay độc lập với điều kiện tiền tệ.

Tuy nhiên, cầu vay cũng quan trọng không kém. Ngay cả khi thanh khoản dồi dào, doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể ngần ngại vay do rủi ro như thuế quan hoặc giám sát chặt chẽ. Ngược lại, một số lĩnh vực có thể thu hút vốn bất chấp chính sách hạn chế, như sự hứng khởi hiện tại đối với đầu tư liên quan đến AI. Trong những trường hợp này, giá tài sản có thể tăng ở một số khu vực của thị trường ngay cả khi nền kinh tế chung gặp khó khăn.

Vay tài chính và vay phi tài chính

Phân biệt vay tài chính và vay phi tài chính giúp làm rõ tác động đa dạng của thanh khoản. Vay phi tài chính—như một nhà hàng vay ngân hàng để mở rộng—trực tiếp đưa tiền vào hàng hóa, dịch vụ và tạo việc làm. Vay tài chính—như quỹ phòng hộ dùng trái phiếu để đầu cơ cổ phiếu—chủ yếu ảnh hưởng đến giá tài sản, với tác động phụ đến tiêu dùng khi người vay hiện thực hóa lợi nhuận.

Những động lực này có thể tạo ra cảm giác tồn tại “hai thực tế kinh tế”: một dựa trên sản xuất và tiêu dùng hữu hình, và một do đầu cơ tài sản chi phối. Thanh khoản di chuyển giữa hai thực tế này tùy thuộc vào ưu đãi, niềm tin và môi trường chính sách.

Tại sao chu kỳ thanh khoản quan trọng với nhà đầu tư

Theo dõi chu kỳ thanh khoản là điều thiết yếu để dự đoán biến động thị trường. Biểu đồ theo dõi tổng thanh khoản cung cấp cái nhìn tổng quan hữu ích, nhưng hiểu được thanh khoản dịch chuyển ở đâu và khi nào mới thực sự giá trị. Bằng cách phân tích sự tương tác giữa chính sách tiền tệ, tài khóa, nhu cầu vay và sự hứng khởi theo ngành, nhà đầu tư có thể định vị tốt hơn trước cơ hội và rủi ro.

Trong thời đại mà dòng vốn thường lấn át yếu tố cơ bản, nắm bắt sắc thái của chu kỳ thanh khoản không chỉ mang tính học thuật—mà là một yêu cầu chiến lược. Nhận thức được cách vay mượn thúc đẩy thị trường, và cách chính sách định hình cả cung lẫn cầu, giúp đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong việc điều hướng bức tranh tài chính luôn thay đổi.