Từ ngày 1/1/2026, một thay đổi âm thầm nhưng đầy sức ảnh hưởng sẽ chính thức diễn ra trong hệ thống đô thị Việt Nam – và nếu bạn chưa từng nghe, đó là lúc nên tò mò.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa ký ban hành Nghị quyết 111 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đặt ra khung phân loại đô thị hoàn toàn mới. Đằng sau những con số và tiêu chí, là một câu chuyện tái định hình bản đồ phát triển – nơi một số loại đô thị sẽ… biến mất.

Chỉ còn 4 loại đô thị Nếu trước đây Việt Nam có tới 5 loại đô thị (loại đặc biệt, I, II, III, IV, V), thì từ 2026 chỉ còn: đô thị loại đặc biệt, loại I, loại II và loại III. Điều này đồng nghĩa với việc đô thị loại IV và V sẽ không còn tồn tại trong hệ thống phân loại.

Hà Nội và TP.HCM vẫn giữ danh hiệu "đặc biệt" – trung tâm tổng hợp quốc gia và quốc tế, với vai trò không thể thay thế. Đáng chú ý, nghị quyết không yêu cầu đánh giá lại hai đô thị này, như thể chúng đã vượt ngoài chuẩn mực thông thường.

Loại I – Đẳng cấp quốc gia Những đô thị loại I như Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ phải đạt ngưỡng dân số từ 2,5 triệu, thu nhập bình quân thuộc top 10 cả nước, tốc độ tăng trưởng GRDP nằm trong nhóm nhanh nhất suốt ba năm liên tiếp. Kèm theo đó là yêu cầu hạ tầng quốc tế, giao thông công cộng, khả năng chống chịu biến đổi khí hậu, và thậm chí hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Loại II và III – Tái xếp hạng khắt khe TP Thủ Đức cùng các phường thuộc quận trước đây được xếp loại II, với tiêu chí dân số từ 500.000 người, mật độ 1.500 người/km², tỉ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 95%. Đô thị loại III là trung tâm tiểu vùng, giữ vai trò tổng hợp hoặc chuyên ngành.

Cả loại II và III đều phải đạt tối thiểu 75 điểm theo bộ tiêu chí đô thị, và mỗi xã/phường trong đó phải đạt chuẩn riêng – một yêu cầu chưa từng áp dụng trước đây.

Đô thị loại IV và V – Chỉ còn trong ký ức Theo khung mới, các đô thị loại IV, V, thị xã và thị trấn chưa được công nhận sẽ chuyển thành loại III. Đây không chỉ là sự thay đổi tên gọi, mà còn là bước nhảy về yêu cầu hạ tầng, môi trường và quản lý.

Ý nghĩa vượt ngoài con số Bằng cách tinh giản xuống còn 4 loại, hệ thống phân loại sẽ gắn liền hơn với xu hướng đô thị xanh, thông minh, bền vững – thích ứng biến đổi khí hậu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch, đầu tư, và cả đời sống của hàng triệu người.

Giống như khi bạn tra lịch âm dương để biết hôm nay là ngày bao nhiêu âm lịch, đổi lịch âm sang dương để sắp xếp công việc, hay xem lịch vạn niên để chọn ngày đẹp – việc phân loại đô thị cũng là một "lịch" riêng của phát triển quốc gia, định hình từng bước đi.

Từ lịch âm tháng 1 đến lịch âm tháng 6, lịch âm tháng 9 hay lịch âm tháng 2, chúng ta vẫn quen điều chỉnh kế hoạch theo nhịp thời gian. Nhưng với "lịch đô thị" mới, nhịp sống và cơ hội của từng nơi sẽ đổi khác – giống như khi tết âm lịch 2025 đến sớm hay muộn, ảnh hưởng tới mùa vụ, lễ hội và kinh tế.

Có lẽ, điều bí ẩn nhất không chỉ là việc hai loại đô thị biến mất, mà là cách chúng ta sẽ nhìn lại bản đồ Việt Nam sau cột mốc 2026 – nơi mọi điểm sáng tối được sắp xếp lại, giống như việc đổi ngày dương lịch sang âm hay tra lịch âm tháng 4 để tìm điều ẩn sau thời gian.

Bạn đã sẵn sàng xem lại "lịch đô thị" của nơi mình sống, như cách bạn xem lịch việt nam hay lịch âm theo hồ ngọc đức mỗi ngày chưa?