Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) vừa công bố kết quả đánh giá hàng năm theo Quy trình Rà soát và Đánh giá Giám sát (SREP) năm 2025, đưa ra cái nhìn toàn diện về hiệu suất, khả năng chống chịu và các rủi ro mới nổi của ngành ngân hàng khu vực đồng euro. Tại buổi họp báo, Chủ tịch Claudia Buch và Phó Chủ tịch Frank Elderson đã nhấn mạnh cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của ngành, đồng thời xác định các ưu tiên giám sát trong những năm tới.

Ngành ngân hàng vững mạnh nhưng đối mặt thách thức

Phân tích của ECB khẳng định các ngân hàng khu vực đồng euro vẫn duy trì vốn và thanh khoản tốt, với tỷ lệ vốn chủ sở hữu cấp 1 (CET1) trung bình đạt 16,1%, tăng từ 15,8% năm trước, và tỷ lệ đòn bẩy ở mức dưới 6%. Thanh khoản ổn định, với tỷ lệ bao phủ thanh khoản khoảng 160% và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng gần 100%. Lợi nhuận cải thiện rõ rệt, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu trung bình đạt 10%, nhờ biên lãi ròng cao hơn. Tuy nhiên, ECB cảnh báo tác động tích cực từ lãi suất cao đang dần bão hòa và sự phụ thuộc vào nguồn vốn thị trường có thể trở thành điểm yếu khi xảy ra căng thẳng.

Căng thẳng địa chính trị và rủi ro chuyển đổi số

Dù nền tảng vững chắc, ECB cảnh báo bất ổn địa chính trị vẫn là yếu tố rủi ro chính. Các thông báo áp thuế gần đây đã gây biến động thị trường, và tác động kinh tế đầy đủ đối với doanh nghiệp và bảng cân đối ngân hàng sẽ cần thời gian để bộc lộ. Quá trình số hóa tiếp tục mang lại cơ hội cải thiện hiệu quả và dịch vụ, song cũng tạo ra áp lực cạnh tranh và rủi ro an ninh mạng. Nhiều ngân hàng cần củng cố quản trị và đầu tư vào hạ tầng CNTT để duy trì khả năng vận hành và sức cạnh tranh.

Trọng tâm giám sát và diễn biến quy định

ECB đang nỗ lực tinh giản công tác giám sát mà không làm suy giảm khả năng chống chịu. Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát ngân hàng châu Âu vẫn duy trì trọng tâm vào rủi ro. ECB nhấn mạnh việc hạ chuẩn sẽ gây hại cho cả khả năng chống chịu và sức cạnh tranh. Ưu tiên giám sát trong thời gian tới sẽ tập trung vào tăng cường khả năng chống chịu trước cú sốc địa chính trị và kinh tế vĩ mô, cũng như đảm bảo năng lực vận hành vững chắc.

Điểm SREP năm 2025 cho thấy hiệu suất chung của các ngân hàng được cải thiện nhẹ, trung bình từ 2,6 xuống 2,5. Khoảng một phần tư ngân hàng vẫn thuộc nhóm yếu nhất (điểm 3 và 4). Đáng chú ý, số biện pháp giám sát định tính giảm 30%, phản ánh trọng tâm giám sát rõ ràng hơn và nỗ lực khắc phục của các ngân hàng. Rủi ro tín dụng vẫn là yếu tố chính chi phối tài sản có trọng số rủi ro, với 40% biện pháp tập trung vào lĩnh vực này, đặc biệt là bất động sản thương mại và cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chất lượng tài sản và yêu cầu vốn

Chất lượng tài sản nhìn chung ổn định, với tỷ lệ nợ xấu (NPL) trung bình 1,9%. Tuy nhiên, tồn tại điểm yếu ở một số phân khúc: NPL bất động sản thương mại ở mức 4,6% và NPL cho vay SME ở mức 4,9%. Sự khác biệt giữa các quốc gia cũng rõ rệt, với xu hướng NPL thay đổi tùy mức ban đầu. ECB cảnh báo suy thoái kinh tế hoặc hạn chế thương mại gia tăng có thể làm tăng tổn thất tín dụng, gây áp lực lên lợi nhuận.

Yêu cầu vốn cho năm 2026 sẽ ổn định quanh mức 11,2%, không ngân hàng nào dự kiến vi phạm ngưỡng yêu cầu. Yêu cầu vốn trụ cột 2 (P2R) giữ ở mức 1,2% vốn CET1, trong khi hướng dẫn trụ cột 2 (P2G) giảm nhẹ xuống 1,1%, dựa trên kết quả kiểm tra sức chịu đựng. Kịch bản kiểm tra — dựa trên căng thẳng địa chính trị — cho thấy tổn thất tổng thể tăng 14% so với 2023, với NPL tăng lên 5,8%, tương đương mức năm 2014. Tuy nhiên, lợi nhuận cao hơn dự kiến sẽ bù đắp một phần tổn thất này, làm giảm mức suy giảm vốn so với kỳ kiểm tra trước.

Triển vọng

ECB cũng cho biết việc áp dụng Basel III (CRR3) năm 2025 không làm thay đổi đáng kể yêu cầu vốn đối với hầu hết ngân hàng, thậm chí một số còn giảm. Sự ổn định về quy định, kết hợp với lợi nhuận duy trì và bộ đệm vốn mạnh, giúp ngành sẵn sàng đối phó thách thức sắp tới. Dù vậy, ECB nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cảnh giác, quản trị rủi ro thận trọng và tiếp tục đầu tư vào công nghệ và quản trị.

Tổng kết, SREP 2025 cho thấy ngành ngân hàng khu vực đồng euro cơ bản vững mạnh nhưng đang hoạt động trong môi trường đầy rủi ro bên ngoài và thay đổi cấu trúc. Chiến lược giám sát của ECB thể hiện sự cân bằng giữa duy trì tiêu chuẩn chống chịu cao và thích ứng với thực tế thị trường, trong bối cảnh các ngân hàng phải duy trì lợi nhuận, quản lý rủi ro hiệu quả và đẩy mạnh chuyển đổi số mà không đánh đổi sự ổn định.