Nền kinh tế gig, từng được ca ngợi là một lựa chọn linh hoạt và dễ tiếp cận thay thế cho việc làm truyền thống, đang cho thấy dấu hiệu căng thẳng. Trong khi số liệu thất nghiệp chính thức vẫn ở mức thấp kỷ lục, một cái nhìn kỹ hơn cho thấy nhiều lao động mất việc đã chuyển sang các nền tảng gig thay vì đăng ký thất nghiệp. Sự dịch chuyển này che giấu các vấn đề kinh tế sâu hơn và bộc lộ những điểm yếu trong cả thị trường lao động lẫn mô hình gig.

Che Giấu Tỷ Lệ Thất Nghiệp Qua Công Việc Gig

Trong 5 năm qua, Cục Thống kê Lao động báo cáo số người thất nghiệp giảm khoảng ba triệu. Trùng hợp, báo cáo tài chính của Uber cho thấy số lượng tài xế hoạt động tăng khoảng ba triệu trong cùng thời gian. Mối tương quan này gợi ý rằng công việc gig đang hấp thụ một phần đáng kể những người lẽ ra được tính là thất nghiệp. Bề ngoài, điều này có thể được coi là tích cực—cung cấp cơ hội kiếm tiền nhanh chóng, ít rào cản gia nhập. Tuy nhiên, thực tế đối với nhiều lao động gig là tình trạng dư thừa nhân lực đang làm giảm thu nhập, tạo ra một hoàn cảnh bấp bênh khi làm nhiều giờ hơn nhưng kiếm được ít hơn.

Kinh Tế Nền Tảng và Sự Thay Đổi Chiến Lược

Những ngày đầu của các dịch vụ như Uber Eats và DoorDash, các nền tảng tập trung vào mở rộng nhanh chóng, thường trợ giá giao dịch để thu hút khách hàng, nhà hàng và tài xế cùng lúc. Khách hàng được hưởng giá thấp hơn, nhà hàng nhận chia sẻ doanh thu hậu hĩnh, và tài xế kiếm trên mức lương tối thiểu. Điều này được thúc đẩy bởi vốn đầu tư mạo hiểm sẵn sàng chi tiêu để tăng trưởng. Ngày nay, trọng tâm đã chuyển sang tối đa hóa lợi nhuận trên mỗi giao dịch. Doanh thu từ khách hàng tăng 35% nhưng số lao động gig tăng 80% trong hai năm qua, chiếc bánh lợi nhuận bị chia cho nhiều người hơn, giảm thu nhập mỗi tài xế ngay cả khi chưa tính lạm phát.

Tài xế đã trở thành bộ phận dễ thay thế nhất trong tam giác dịch vụ, khiến họ trở thành mục tiêu chính cho việc cắt giảm chi phí. Sự mất cân bằng này có nguy cơ tạo ra vòng luẩn quẩn: thu nhập thấp làm nản lòng tài xế, giảm chất lượng dịch vụ, từ đó khiến khách hàng rời bỏ vì không muốn trả giá cao cho giá trị giảm sút.

Sự Mơ Hồ Dữ Liệu và Nhận Thức Thị Trường

Làm phức tạp thêm bức tranh là dữ liệu về công việc gig không nhất quán và thường thiếu minh bạch. Định nghĩa về việc làm khác nhau giữa nhà thống kê, nhà hoạch định chính sách và công chúng. Công việc gig không chỉ bao gồm lái xe và giao đồ ăn mà còn cho thuê ngắn hạn và sáng tạo nội dung, càng làm mờ ranh giới. Các chỉ số có thể bị thao túng để phục vụ lợi ích của nền tảng, truyền thông và chính trị gia, mỗi bên có mục tiêu riêng. Sự thiếu rõ ràng này khiến khó đánh giá sức khỏe thực sự của thị trường lao động và tính bền vững của công việc gig như một mạng lưới an toàn.

Tương Lai Khi Công Suất Đạt Ngưỡng

Khi nhu cầu khách hàng đạt đỉnh và các công nghệ tự động như xe taxi tự lái xuất hiện, nền kinh tế gig đối mặt với điểm bùng phát tiềm tàng. Nếu các nền tảng không thể tiếp tục hấp thụ lao động mất việc, tỷ lệ thất nghiệp bị che giấu sẽ lộ diện, thách thức câu chuyện về thị trường lao động mạnh. Đối với người lao động, sự suy giảm thu nhập và điều kiện có thể thúc đẩy họ tìm kiếm việc làm ổn định hơn, nếu có. Đối với nhà hoạch định chính sách, giới hạn của nền kinh tế gig nhấn mạnh nhu cầu về số liệu lao động chính xác hơn và các chính sách giải quyết tình trạng thiếu việc làm thay vì chỉ ca ngợi tỷ lệ thất nghiệp thấp.

Câu chuyện của nền kinh tế gig là sự gặp gỡ giữa đổi mới và thực tế kinh tế. Sự phát triển của nó đã mang lại cơ hội cho nhiều người, nhưng nếu không cân bằng lợi ích các bên và minh bạch dữ liệu, nó có nguy cơ trở thành giải pháp tạm thời hơn là một thành phần bền vững của thị trường lao động hiện đại.