Sau kỳ mua sắm Black Friday phá vỡ mọi kỷ lục, nền kinh tế Mỹ đang ở trung tâm của một nghịch lý. Một mặt, các con số tiêu đề cho thấy chi tiêu tiêu dùng mạnh mẽ và tăng trưởng GDP vững chắc. Mặt khác, các khảo sát về tâm lý tiêu dùng lại phản ánh sự bi quan sâu sắc, đặc biệt ở các hộ gia đình trung lưu và thu nhập thấp. Sự song hành này đang định hình hành vi thị trường và tâm lý nhà đầu tư, khiến nhiều người tự hỏi liệu sự lạc quan trên thị trường tài sản có thể thực sự tồn tại song song với khó khăn ở đời sống thường nhật hay không.

Doanh số kỷ lục và tâm lý tiêu dùng

Black Friday 2023 chứng kiến người tiêu dùng Mỹ chi tiêu tới 11,8 tỷ USD chỉ trong một ngày mua sắm trực tuyến, chưa kể doanh số tại cửa hàng vốn cũng được kỳ vọng sẽ lập kỷ lục. Những con số này thách thức câu chuyện về một người tiêu dùng yếu ớt, tuy nhiên các khảo sát tâm lý vẫn ở mức thấp nhất kể từ đầu năm. Lý giải nằm ở sự phân bổ sức mạnh kinh tế không đồng đều: các hộ gia đình giàu có, thuộc top 10% thu nhập, tiếp tục chi tiêu mạnh mẽ, chiếm gần một nửa doanh số thương mại điện tử quý II. Trong khi đó, tầng lớp trung lưu và thu nhập thấp báo cáo khó tìm việc ngoài một số ngành như y tế, chi phí thiết yếu tăng cao và thu nhập thực giảm.

Sự trỗi dậy của hình thức Mua trước – Trả sau

Một xu hướng đáng chú ý từ dữ liệu mua sắm năm nay là sự tăng trưởng nhanh chóng của hình thức mua trước – trả sau (BNPL). Dù BNPL chỉ chiếm 6% tổng doanh số Black Friday, mức sử dụng đã tăng mạnh, với người tiêu dùng trẻ và thậm chí hộ thu nhập cao cũng dùng trả góp. Đáng lo ngại, 25% người dùng BNPL hiện sử dụng dịch vụ này để mua thực phẩm, cho thấy tín dụng ngày càng lấp đầy khoảng trống giữa lương trì trệ và chi phí leo thang. Sự phụ thuộc vào tài chính tiêu dùng này gợi ý rằng doanh số kỷ lục có thể che giấu sự mong manh tài chính tiềm ẩn ở nhiều nhóm dân cư.

Tăng trưởng kinh tế vượt dự báo

Bất chấp lo ngại hồi đầu năm về thuế quan và khả năng suy giảm, kinh tế Mỹ lại đang vượt kỳ vọng. Cục Dự trữ Liên bang Atlanta dự báo GDP quý III tăng gần 4%, sau mức 3,9% của quý II. Tăng trưởng này thúc đẩy thị trường chứng khoán mạnh mẽ, với S&P 500 tăng và lợi suất trái phiếu dài hạn giảm. Thị trường hàng hóa ghi nhận giá dầu giảm trong khi vàng giữ ở mức cao, phản ánh sự kết hợp phức tạp giữa lạc quan ở cổ phiếu và thận trọng ở tài sản phòng thủ. Các nhà phân tích như Ryan Detrick dự báo khả năng xuất hiện đợt tăng giá cuối năm, dựa trên mô hình lịch sử khi thị trường bước vào hai tháng cuối với mức tăng hai con số từ đầu năm.

"Bong bóng mọi thứ" và chính sách của Fed

Nhà kinh tế Peter St. Onge mô tả môi trường hiện tại là một "bong bóng mọi thứ", được thúc đẩy bởi thanh khoản dồi dào từ Cục Dự trữ Liên bang. Sau giai đoạn thắt chặt tiền tệ nhằm kiềm chế lạm phát, Fed hiện chấm dứt việc thắt chặt định lượng và báo hiệu xu hướng hạ lãi suất. Sự chuyển hướng này, chịu ảnh hưởng từ áp lực chính trị và thay đổi lãnh đạo, đang bơm thêm vốn vào thị trường, đẩy giá tài sản tăng đồng loạt. Dù điều này mang lại lợi ích cho người nắm giữ tài sản và có thể thúc đẩy đổi mới, nó cũng làm dấy lên lo ngại về tính bền vững và rủi ro bất ổn trong tương lai nếu thanh khoản bị rút lại.

Kẻ thắng, người thua và con đường phía trước

Quỹ đạo hiện tại của kinh tế Mỹ cho thấy khoảng cách ngày càng rộng giữa những người sở hữu tài sản tăng giá và những người chỉ dựa vào tiền lương. Người giàu hưởng lợi từ thị trường tăng, trong khi nhiều người khác đối mặt với nợ nần và áp lực chi phí sinh hoạt. Sự song hành giữa GDP bùng nổ và tài chính hộ gia đình căng thẳng cho thấy các con số tăng trưởng tiêu đề chưa phản ánh đầy đủ trải nghiệm thực tế của đa số. Với nhà đầu tư, thách thức là điều hướng thị trường được nâng đỡ bởi thanh khoản từ chính sách nhưng bị bao phủ bởi bất bình đẳng cấu trúc và sự mong manh của người tiêu dùng.

Khi mùa lễ hội tiếp tục với Cyber Monday và các dịp mua sắm khác, dữ liệu sẽ cung cấp thêm manh mối về sự cân bằng giữa sức mua và áp lực tài chính. Hiện tại, kinh tế Mỹ vẫn là một bức tranh tương phản: giá tài sản và GDP tăng, trong khi nhiều hộ gia đình chật vật xoay xở. Liệu sự phân kỳ này có thể kéo dài, hay một bên sẽ kéo bên kia xuống, vẫn là câu hỏi cấp bách cho thị trường và giới hoạch định chính sách.