Đại dương từ lâu đã được công nhận là trụ cột quan trọng của nền kinh tế toàn cầu, hỗ trợ hàng triệu sinh kế và điều hòa hệ thống khí hậu của hành tinh. Tuy nhiên, bất chấp giá trị to lớn, các sáng kiến liên quan đến đại dương vẫn bị thiếu hụt nghiêm trọng về nguồn vốn, với Mục tiêu Phát triển Bền vững số 14—Cuộc sống dưới nước—chỉ nhận được chưa tới một phần trăm tài chính khí hậu. Tại một sự kiện trực tuyến gần đây trong khuôn khổ COP30, các chuyên gia đã cùng nhau thảo luận về cách các chiến lược tài chính sáng tạo có thể thu hẹp khoảng cách này và thúc đẩy nền kinh tế xanh biển bền vững.

Tầm Quan Trọng Kinh Tế và Sinh Thái của Đại Dương

Đại dương duy trì hơn 100 triệu việc làm trên toàn cầu và theo ước tính của OECD, nếu được coi là một quốc gia, đại dương sẽ đứng thứ năm về quy mô kinh tế. Ngoài đóng góp kinh tế, đại dương đóng vai trò trung tâm trong điều hòa khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và đảm bảo an ninh lương thực. Từ Thỏa thuận Paris năm 2015 đến chương trình hành động toàn cầu mới nhất, nhận thức về việc đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 và thế giới tích cực với thiên nhiên vào năm 2050 đã ngày càng gắn liền với bảo vệ đại dương.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và đầu tư vẫn rất rõ rệt. Các giải pháp dựa vào đại dương—như khử carbon ngành vận tải biển, mở rộng năng lượng tái tạo biển, hỗ trợ hệ thống thực phẩm thủy sản bền vững và phục hồi hệ sinh thái ven biển—có thể đóng góp tới 35% vào việc thu hẹp khoảng cách phát thải. Song, những giải pháp này vẫn bị hạn chế bởi nguồn vốn ít ỏi và cách tiếp cận rời rạc.

Từ Cam Kết Đến Danh Mục Đầu Tư: Nhu Cầu Tài Chính

Tài chính nổi lên như một chủ đề trung tâm tại COP30, với chính phủ Brazil công bố lộ trình nâng quy mô hành động khí hậu lên 1,3 nghìn tỷ USD. Sự chuyển đổi từ xác định nhu cầu sang tạo ra công cụ hành động là bước then chốt cho bảo tồn đại dương. Việc chuyển từ lời hứa sang danh mục đầu tư đòi hỏi cơ chế cụ thể để thu hút vốn, điều chỉnh lợi ích và tích hợp giá trị đại dương vào quyết định tài chính chính thống.

Liên minh Hành động Rủi ro và Khả năng chống chịu Đại dương (ORRAA) là ví dụ tiêu biểu cho sự thay đổi này. Được hình thành từ Hội nghị Thượng đỉnh Rủi ro Đại dương năm 2018 tại Bermuda, ORRAA ra đời với ý tưởng biến đại dương thành lĩnh vực có thể đầu tư—không chỉ vì vẻ đẹp hay giá trị đạo đức, mà vì đại dương là vốn sống thiết yếu cho ổn định kinh tế và khả năng chống chịu của con người. Đến năm 2030, ORRAA đặt mục tiêu huy động ít nhất 500 triệu USD và tăng khả năng chống chịu cho 250 triệu cư dân ven biển dễ bị tổn thương bởi khí hậu, đặc biệt ở các nước Nam bán cầu.

Kết Nối Bờ Biển và Phòng Họp

Cách tiếp cận độc đáo của ORRAA kết nối cộng đồng tuyến đầu với các ngành tài chính và bảo hiểm toàn cầu. Mô hình "từ bờ biển đến phòng họp" đảm bảo sản phẩm tài chính được thiết kế để tái tạo hệ sinh thái biển đồng thời tăng khả năng chống chịu của cộng đồng. Các dự án gồm bảo hiểm rạn san hô, vi tín dụng cho ngư dân quy mô nhỏ, và các thử nghiệm carbon xanh sáng tạo khai thác dịch vụ hệ sinh thái.

Việc đưa giá trị đại dương vào hệ thống tài chính đòi hỏi tích hợp vào mô hình rủi ro, quy trình thẩm định và tiêu chí cho vay. Nếu không có những thay đổi này, giá trị của đại dương sẽ vẫn vô hình đối với thị trường, tiếp tục tình trạng thiếu đầu tư. Thành viên đa ngành của ORRAA—từ các công ty bảo hiểm như AXA, ngân hàng như Dutch Bank, đến các tổ chức phi chính phủ—cho thấy tiềm năng hợp tác mạnh mẽ.

Công Cụ Đổi Mới và Chiến Lược Hợp Tác

Mở rộng tài chính đại dương đòi hỏi công cụ sáng tạo hấp dẫn nhà đầu tư đồng thời mang lại lợi ích sinh thái. Ví dụ gồm mô hình tài chính pha trộn kết hợp vốn công và tư để giảm rủi ro, sản phẩm bảo hiểm tài trợ phục hồi hệ sinh thái sau thiệt hại khí hậu, và quỹ đầu tư tác động vào năng lượng tái tạo biển hoặc nuôi trồng thủy sản bền vững.

Hợp tác là yếu tố then chốt. Sự kiện nhấn mạnh các mối quan hệ đối tác giữa tổ chức tài chính, tổ chức bảo tồn và chính phủ nhằm tận dụng thế mạnh của từng bên. BNP Paribas, chẳng hạn, đóng vai trò cấu trúc khoản đầu tư phù hợp với mục tiêu bền vững, trong khi các tổ chức phi chính phủ cung cấp chuyên môn thực địa để đảm bảo dự án đáp ứng nhu cầu sinh thái và cộng đồng.

Con Đường Phía Trước: Điều Chỉnh Lợi Ích Cho Nền Kinh Tế Xanh Biển

Chuyển đổi sang nền kinh tế xanh biển bền vững đòi hỏi thay đổi hệ thống. Hệ thống tài chính phải coi đại dương là loại tài sản, và khung chính sách phải khuyến khích đầu tư vào giải pháp dựa trên đại dương. Điều này bao gồm tích hợp sức khỏe đại dương vào báo cáo rủi ro khí hậu, tạo ưu đãi thuế cho đầu tư bảo tồn biển, và đảm bảo phân chia lợi ích công bằng cho cộng đồng ven biển.

Các thảo luận tại COP30 nhấn mạnh rằng tương lai của đại dương phụ thuộc vào khả năng đổi mới về tài chính và hợp tác đa ngành. Bằng cách coi đại dương là vốn có thể đầu tư, chúng ta có thể mở khóa nguồn vốn ở quy mô cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái, duy trì sinh kế và ổn định khí hậu.

Tóm lại, tái tư duy tài chính đại dương không chỉ là yêu cầu môi trường—mà còn là nhu cầu kinh tế. Những chiến lược được thảo luận, từ bảo hiểm rạn san hô đến tài chính pha trộn, minh họa con đường từ nỗ lực rời rạc đến danh mục tích hợp phục vụ cả con người và hành tinh. Với hành động táo bạo và hợp tác xuyên ngành, một nền kinh tế xanh biển bền vững và thịnh vượng hoàn toàn có thể đạt được.