Đợt tăng giá vàng vượt ngưỡng 4.000 USD/ounce gần đây đã khiến thị trường bất ngờ, phá vỡ mọi thước đo định giá truyền thống. Về mặt thống kê, giá vàng hiện cao hơn đường xu hướng dài hạn hơn năm độ lệch chuẩn – một hiện tượng hiếm hoi phản ánh điều kiện thị trường cực đoan. Ngay cả các lãnh đạo ngân hàng lớn như Jamie Dimon của JP Morgan Chase cũng cảnh báo vàng đang ở vùng bong bóng. Tuy nhiên, các yếu tố quen thuộc như nhu cầu trang sức và đầu tư lại không giải thích hết được đà tăng này. Nhu cầu trang sức đã giảm trong ba năm qua, trong khi nhu cầu đầu tư chỉ tăng mạnh sau khi giá bắt đầu leo thang.

Nguyên nhân thực sự xuất phát từ các ngân hàng trung ương. Từ năm 2022, sau khi Nga xâm lược Ukraine và bị đóng băng dự trữ ngoại tệ, nhiều quốc gia đã tăng tốc mua vàng để tránh rủi ro trừng phạt và tịch thu tài sản. Trung Quốc, Ấn Độ, Nga cùng nhiều nước khác đang tích trữ vàng với tốc độ kỷ lục, gấp bốn lần mức trước đại dịch. Đây không phải là đầu cơ mà là quá trình phi đô la hóa – chuyển sang nắm giữ tài sản dự trữ trung lập, miễn nhiễm với trừng phạt. Với việc ngân hàng trung ương tạo ra mức giá sàn mới, các chuẩn mực cũ về vàng đã lỗi thời và mốc 4.000 USD có thể đánh dấu một kỷ nguyên mới trong chiến lược tiền tệ toàn cầu.