Ngày 27/11, Tòa án TP.HCM đã chính thức bác đơn kiện của Coca-Cola Việt Nam, giữ nguyên quyết định truy thu và xử phạt hơn 821 tỷ đồng từ Cục Thuế. Con số khổng lồ này khiến dư luận bùng nổ, bởi chỉ riêng khoản tiền phạt đã đủ để xây hàng chục trường học ở vùng sâu vùng xa hoặc cải thiện hệ thống y tế ở các tỉnh miền núi.

Nghi vấn báo lỗ để né thuế

Vụ việc không phải mới xuất hiện mà đã kéo dài suốt nhiều năm, trở thành tâm điểm tranh luận về cách thức hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam. Coca-Cola – thương hiệu nước giải khát phủ sóng từ quán ăn ven đường đến siêu thị lớn – lại liên tục báo lỗ trên giấy tờ, dù vẫn mở rộng sản xuất mạnh mẽ với nhà máy trải khắp ba miền.

Điều khiến công chúng khó hiểu là một doanh nghiệp "thua lỗ triền miên" vẫn có nguồn lực khổng lồ để đầu tư mở rộng. Nhiều ý kiến cho rằng lợi nhuận thực tế đã được chuyển về công ty mẹ ở nước ngoài, còn chi nhánh tại Việt Nam gánh khoản lỗ ảo.

Chiêu thức chuyển giá tinh vi

Theo kết quả thanh tra, từ 2007 đến 2015, Coca-Cola Việt Nam phát sinh hàng loạt giao dịch liên kết: mua hương liệu, chất cô đặc, tài sản cố định, dịch vụ nội bộ và vay vốn từ các công ty cùng hệ thống toàn cầu. Điều đáng chú ý là hương liệu và chất cô đặc – yếu tố cốt lõi tạo nên hương vị đặc trưng – đều phải nhập khẩu từ công ty liên kết, khiến chi phí sản xuất bị đẩy lên cao.

Mặc dù doanh số bán hàng cho các nhà phân phối, siêu thị, quán ăn và rạp chiếu phim ổn định, báo cáo tài chính vẫn thể hiện tình trạng thua lỗ liên tục. Đoàn thanh tra phát hiện lợi nhuận từ 2007 đến 2012 luôn thấp hơn mức chuẩn thị trường nhưng không hề được điều chỉnh, vi phạm nguyên tắc xác định giá giao dịch liên kết.

Kết quả, cơ quan thuế đã ấn định lại giá giao dịch, điều chỉnh tăng lợi nhuận chịu thuế cho các năm 2007, 2011 và 2012 với tổng mức tăng gần 362 tỷ đồng, đồng thời giảm số lỗ lũy kế được phép chuyển sang các kỳ sau hơn 762 tỷ đồng.

Dư luận bùng nổ và thách thức xử lý

Phán quyết của tòa ngay lập tức khiến mạng xã hội Việt Nam dậy sóng. Nhiều người bày tỏ sự hài lòng vì đây là kết quả của quá trình theo dõi lâu dài, đồng thời chỉ trích tình trạng chuyển giá và lách thuế của các tập đoàn lớn gây thiệt hại cho ngân sách – nguồn tiền được đóng góp từ mồ hôi công sức của mọi tầng lớp lao động.

Tuy nhiên, Cục Thuế cũng thừa nhận việc xử lý hành vi chuyển giá của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài là một nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi chứng minh chi tiết từng giao dịch và thường kéo theo tranh tụng kéo dài. Vụ Coca-Cola Việt Nam chính là ví dụ điển hình cho những thách thức này.

Sự việc không chỉ là câu chuyện về một khoản tiền phạt khổng lồ, mà còn là lời cảnh tỉnh đối với hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam. Nó đặt ra câu hỏi lớn: liệu còn bao nhiêu "ông lớn" khác đang âm thầm sử dụng những chiêu trò tương tự?